Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Şimal “İpək yolu” - TƏHLİL

Şimal “İpək yolu” - <font color=red>TƏHLİL</font>

05 iyun 2008 09:37 (UTC +04:00)

Azərbaycan yeni nəqliyyat dəhlizinə qoşula bilər

Buxarets. Dr. Fəxri Kərimli-APA. Mayın 12-də Litva, Belarus və Ukraynanın nəqliyyat nazirləri Algirdas Butkyaviçyus, Vladimir Sosnovski və İosif Vinski “Vikinq” yük qatarları xətti marşrutunun inkişaf etdirilməsi barədə saziş imzalayıblar. Bu sazişin qeyri-adiliyini və region ölkələri üçün kəsb etdiyi əhəmiyyəti yəqin ki, elə imzalanma mərasiminə Litva prezidenti Valdas Adamkusun qatılması da sübut etməkdədir.

Yeni marşrut Beynəlxalq Dəmir Yolu Birliyinin müəyyən etdiyi 9-cu nəqliyyat dəhlizi ilə üst-üstə düşür. Uzunluğu 567 km olan dəhliz Klaypeda-Şyaulyay-Vilnüs-Minsk xətii boyunca uzanır. Bu dəhliz üzrə hərəkət edən “Vikinq” beynəlxalq qatarı əslində artıq 5 ildir ki, Litvanın Baltik dənizi sahilindəki limanı olan Klaypeda ilə Ukraynanın Qara dəniz sahilindəki İliçevsk (Odessa) limanı arasında fəaliyyət göstərir, belə ki, həmin marşrut üzrə ilk səfər 8 fevral 2003-cü il tarixində həyata keçirilib. İki dəniz arasındakı 1700 km-lik məsafəni 45-48 saata qət edən qatarlarda yük daşıma tarifləri avtomaşınlarla daşınmadan təxminən 30-50 % daha ucuzdur. Məhz buna görə də 2007-ci ildə bu xətt üzrə yük dövriyyəsi 1,7 dəfə artaraq 40,6 min konteyner təşkil edib. Litva, Ukrayna və Belarusun birgə layihəsi olan “Vikinq” hazırda uğurla beynəlxalq layihəyə çevrilməkdədir. Litva-Belarus-Ukrayna danışıqlarının əsas mövzusu daşınmaların əngəlsiz və sürətlə həyata keçirilməsini təmin etməklə yanaşı həm də marşrutun şimalda Skandinaviya və Qərbi Avropa, cənubda isə Azərbaycanın Xəzər sahillərinə qədər uzadılmasından ibarət olub.

Hələ 2007-ci ilin sonunda Ukrayna-Litva hökumətlərarası ticarət və iqtisadiyyat komissiyasının iclası keçirilərkən tərəflər “Vikinq” qatarı ilə daşınan yüklərin həcminin artırılması barədə razılıq əldə edib. Ukraynanın o zamankı nəqliyyat və rabitə naziri Nikolay Rudkovski hər iki ölkənin bu dəhliz üzrə yük axınının artırılması üçün əllərindən gələni edəcəklərini bildirib. Litvanın təsərrüfat naziri Vitas Navitskas isə deyib ki, tərəflər bu marşrutun TRACECA dəhlizini əhatə etməsinə səy göstərəcək.

Layihə baş tutarsa, onda onu əminliklə tez-tez tarixi “İpək Yolu”nun varisi adlandırılan TRACECA-nın şimal variantı adlandırmaq olar. Belə ki, dəhlizin yarısı məhz Şərq-Qərb koridorunun payına düşür. Bu marşrut Avropa ilə Asiya arasında transkontinental nəqliyyat imkanlarını genişləndirəcək - xüsusən də TRASECA marşrutunun Qara dəniz regionundan Baltik regionunadək təbii davamı olacaq. Digər tərəfdən isə layihənin Qara dənizdən şimaldakı hissəsi az qala son dövrdə gündəmdən düşməyən Odessa-Brodı-Qdansk neft kəmərinin marşrutu ilə paralellik təşkil edir. Layihənin gerçəkləşdirilməsində ən çox maraqlı olan dövlətlərdən bəlkə də birincisi Litvadır. Bu ölkənin baş naziri Gediminas Kirkilasın cari ilin aprel ayında Azərbaycan və Türkmənistana, may ayında isə Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstana gerçəkləşdirdiyi səfərlər zamanı “Vikinq” layihəsi fəal surətdə təbliğ olunub. Bununla yanaşı rəsmi Kiyev də Azərbaycan, Gürcüstan, Türkmənistan, Özbəkistan və Türkiyə dəmir yolları administrasiyalarına müraciət edərək marşrutun uzadılması təşəbbüsü ilə çıxış edib və İliçevsk-Poti-Batumi bərə xəttini işə salmağa hazır olduğunu bildirib. Türkiyə layihə ilə artıq maraqlandığını bəyan edib. Həmin marşrutla həmçinin Skandinaviya, Latviya və Estoniyadan gələcək yüklərin də daşınması mümkündür.

“Vikinq” layihəsinin heç şübhəsiz ki, həm də aydın siyasi tərəfi var: bu marşrut Qafqaz və Mərkəzi Asiya dövlətlərini Avropa siyasi orbitinə daha çox yaxınlaşdırmaqla onlar üçün “Qərbə pəncərə” funksiyasını yerinə yetirəcək və eyni zamanda neft və maye qazın ənənəvi Rusiya marşrutuna alternativ təşkil edəcək. Təsadüfi deyil ki, Litvanın baş naziri G. Kirkilas Qazaxıstanda olarkən yerli sahibkarları Klaypeda limanında inşa olunacaq maye qaz terminalının tikintisinə qatılmağa dəvət edib.

Azərbaycan üçün layihə heç şübhəsiz ki, böyük əhəmiyyət daşıyır, çünki “Vikinq” layihəsi ölkənin tranzit dövlət mövqeyinin bir daha qabardılmasına və strateji əhəmiyyətinin gətirib çıxara bilər. TRACECA layihəsi üzrə yüklərin daşınması ildən-ilə artsa da, hələ də bu, gözlənilən səviyyədə deyil. Görünür, Bakı-Tiflis-Axalkələk-Qars dəmir yolu xətti üzərində sürətlənən işlər də TRACECA dəhlizinin qarşısındakı Qara dəniz “tıxacını” aradan qaldırması məqsədini güdür. “Vikinq” marşrutunun İliçevsk limanından Poti-Batumi xəttinə qədər uzadılması və Poti-Tiflis-Bakı dəmir yoluna birləşdirilməsi Azərbaycan və digər Qafqaz ölkələrinə öz məhsullarını Klaypeda limanı vasitəsilə Qərbi Avropa, Skandinaviya bazarlarına daha ucuz və daha tez çıxarmasına imkan verir. Litvanın baş naziri G. Kirkilasın sözlərinə görə məhz buna görə də onun təmsil etdiyi ölkə Azərbaycanın dövlət orqanlarını, ticarət və nəqliyyat şirkətlərini “Vikinq” layihəsinin üstünlüklərindən faydalanmaq üçün Litva şirkətləri ilə əməkdaşlıq etməyə çağırır.

“Vikinq” marşrutu həm də Rusiyanın ərazisindən yan keçməklə bu dövlətin nəqliyyat potensialını hədələyir. Çünki yeni dəhliz bilavasitə Skandinaviya və Şimali Avropa ölkələrinə xitab etməklə həyata keçirilməsi ildən-ilə yubadılan “Şimal-Cənub” dəhlizinin bazasını zəiflədir. İran ərazisindəki Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin istifadəyə verilməməsi “Şimal-Cənub” dəhlizi layihəsinin indiyə qədər kağız üzərində qalmasına gətirib çıxarıb.

İndi qərar Azərbaycanındır. “Vikinq” konteyner qatarı marşrutunun Azərbaycana qədər uzadılması ilə bağlı təkliflərin rəsmiləşdirilməsi üçün müvafiq müqavilənin imzalanmasına ehtiyac duyulur. Belə bir müqavilənin bağlanması isə Azərbaycanın tranzit potensialını artırmaqla yanaşı, Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Baltik regionları arasında dəmir yolu əlaqələrini gücləndirə bilər.

Təhlil