Maliyyə

Ana səhifə

Maliyyə

Azərbaycanın tədiyə balansının vəziyyəti kəskin pisləşib

25 dekabr 2009 08:15 (UTC +04:00)

Bakı. Vahab Rzayev – APA-Economics. Azərbaycanın 2009-cu ilin yanvar-sentyabr ayları üzrə tədiyə balansının ümumi saldosu müsbət 934,2 mln. ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da ikinci rübün yekunu ilə müqayisədə müsbət dəyişiklik deməkdir. Çünki ikinci rüb üzrə saldo mənfi 483 mln. dollara bərabər olub. Eyni zamanda, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə tədiyə balansının vəziyyəti kəskin pisləşib. Belə ki, 2008-ci ilin üç rübü üzrə tədiyə balansının saldosu müsbət 10 812,7 mln. dollara bərabər olub.

Azərbaycan Mərkəzi Bankından «APA-Economics»ə verilən məlumata görə, əvvəlki illərdə olduğu kimi 2009-cu ilin yanvar-sentyabr aylarında da xarici iqtisadi əməliyyatlar neft-qaz sektoru üzrə müsbət saldoya, qeyri-neft sektoru üzrə isə mənfi saldoya malik olub.

Neft-qaz sektoru üzrə ümumi daxilolmalar əsasən neftin və təbii qazın ixracı və bu sahəyə cəlb edilən xarici kapitalın hesabına formalaşır. Bu sektor üzrə ödənişlər isə mənfəətin və investisiyaların repatriasiya, avadanlıqlar və xidmətlərin idxalını əks etdirir. Cari ilin yanvar-sentyabr aylarında neft-qaz sektoru üzrə yaranmış ümumi müsbət saldo 8,9 mlrd. dollar olub.

Tədiyə balansının cari əməliyyatlar hesabında 7,1 mlrd. dollar məbləğində profisit yaranıb, o cümlədən neft-qaz sektoru üzrə cari hesabın profisiti 10,2 mlrd. dollar məbləğində olub. Bu profisit qeyri-neft sektoru üzrə cari hesabın 3,1 mlrd. dollar məbləğində kəsirini tam örtüb.

Tədiyə balansının əsas göstəriciləri

(mln. dollar)

III rüb, 2008-ci il

III rüb, 2009-cu il

I.Cari əməliyyatlar
hesabının saldosu 14 796,5 7 090,9

Xarici ticarət balansı                                 20 747,6                                           10 068,5
Xidmətlər balansı                                    - 1 784,5                                                - 917,7
Gəlirlər balansı                                        - 4 919,7                                             - 2 538,0
- İnvestisiya gəlirlərinin repatriasiyası         - 4 845,5                                             - 2 675,2
Cari transfertlər balansı                                 753,1                                                  478,1

II.Kapitalın və maliyyənin
hərəkəti hesabının saldosu - 3 983,8 - 6 156,7

Birbaşa investisiyalar                                - 676,7                                                      96,0
- Azərbaycana cəlb olunmuş                    2 959,4                                                   2 104,9
- Xaricə yönəldilmiş                                 - 277,8                                                   - 225,9
- İnvestisiyaların repatriasiyası               - 3 358,3                                                - 1 783,0
Neft bonusu                                                 3,5                                                         1,0
Kreditlər və digər investisiyalar               - 3 310,6                                                 - 6 253,7

III.Tədiyə balansının
ümumi saldosu 10 812,7 934,2

Cari ilin ilk üç rübü ərzində xarici ticarət dövriyyəsi 19,5 mlrd. dollar təşkil edib və xarici ticarət balansı 10,1 mlrd. dollar məbləğində müsbət saldo ilə nəticələnib. Yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanın dünyanın 130 dövləti ilə ticarət əlaqələri olub. Xarici ticarətin 10%-i MDB ölkələri, 90%-i isə digər xarici dövlətlərin payına düşür.

Hesabat dövründə əmtəə ixracı 14,8 mlrd. dollar təşkil edib. İxrac olunmuş malların strukturunda neft məhsullarının payı 90,4%-ə bərabər olub. Ümumilikdə, xarici dövlətlərə 13,4 mlrd. dollar həcmində neft və neft məhsulları ixrac olunub. İxrac olunmuş bütün neft məhsullarının 829,6 mln. dolları neft emalı məhsulları, 12,5 mlrd. dolları isə xam neftin ixracının payına düşür. İxrac olunmuş xam neftin 11,7 mlrd. dolları Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (ABƏŞ) tərəfindən hasil olunmuş neftin ümumi dəyəridir. İxrac olunmuş ümumi xam neftin 818,3 mln. dolları isə digər müəssisələr tərəfindən xaricə göndərilib ki, bunun da 187 mln. dolları «Şahdəniz» yatağından hasil edilmiş kondensatın, 631,3 mln. dolları isə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) payına düşür.

(mln. dollar)

İxracın strukturu
	III rüb, 2008-ci il	III rüb, 2009-cu il
Yanacaq-xammal məhsulları	25 633,8	13 537,0
- neft məhsulları	25 090,9	13 375,0
-digər xammal	542,9	162,0
Maşın və avadanlıq	179,1	214,8
İstehlak malları	377,8	370,8
Digər mallar	52,7	667,5
- təbii qaz	41,1	643,0
İxrac cəmi	26 243,4	14 790,1

Cari ilin yanvar-sentyabr ayları ərzində əmtəə idxalının ümumi dəyəri 4,7 mlrd. dollar təşkil edib ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 14% azdır:

(mln. dollar)

İdxalın strukturu
	III rüb, 2008-ci il	III rüb, 2009-cu il
İstehlak malları	2 187,1	2 020,1
- ərzaq məhsulları	714,0	609,9
- qeyri-ərzaq məhsulları	1 473,1	1 410,2
İnvestisiya yönümlü mallar	680,5	564,3
Digər mallar	2 628,2	2 137,2
İdxal cəmi	5 495,8	4 721,6

Mərkəzi Bankın hesablamalarına görə, idxalın strukturunda xarici investisiyalar hesabına gətirilmiş maşın-avadanlıqların və malların xüsusi çəkisi 12% təşkil edərək 564,3 mln. dollar olub. Bunun 58%-ni beynəlxalq neft-qaz kontraktları çərçivəsində istifadə olunmuş investisiyalar hesabına idxal edilmiş mallar təşkil edib. Bundan başqa, ölkəyə ümumi məbləği 2 137,2 mln. dollar olan istehsal təyinatlı maşın-avadanlıq, kimya, qara və əlvan metal məhsulları da gətirilib.