Asiya

Ana səhifə

Asiya

Beynəlxalq Böhran Qrupu İranla bağlı hesabat yayıb

24 fevral 2012 08:53 (UTC +04:00)

Bakı. Könül Cəfərli-APA. Mərkəzi qərargahı Belçikanın paytaxtı Brüssel şəhərində yerləşən Beynəlxalq Böhran Qrupu (BBQ) “Ağır sularda: İranın nüvə proqramı, döyüş riski və Türkiyədən dərslər” adlı hesabat yayıb.

APA-nın məlumatına görə, sənəddə bildirilir ki, hazırda İsrail İranı hədəfə alıb və dünya ictimaiyyətinə də bu ölkəyə nüvə proqramını dayandırması üçün təzyiqlərini artırıb: “İsrail İranın nüvə proqramını region və dünya üçün ciddi bir təhdid sayır. İranın atom bombası istehsal etmək niyyətində olduğu ehtimal edilir. Ona görə də İrana hərbi müdaxilə məsələsi aktuallığa çevrilir və yaxın gələcəkdə bu ölkəyə hücum ola bilər. Qərb dövlətləri bir tərəfdən İsraili sakitləşdirməyə çalışarkən, digər tərəfdən də iqtisadi sanksiyaları ağırlaşdırır. Ancaq buna baxmayaraq, İranın geri addım atmasının çox çətin olduğu görünür. Əksinə, bu yanaşmanın tərəflər arasında qarşıdurmaya gətirib çıxaracağı ehtimalı artır”.

Hesabatda qeyd olunur ki, tərəflər arasında yenidən başlayacaq kimi görünən müzakirələr hər hansı bir qarşıdurmanın baş verməsinin qarşısını ala bilər: “Bunun reallaşması üçün yeni bir zehniyyətə təcili ehtiyac duyan beynəlxalq ictimaiyyətin Türkiyənin təcrübəsindən dərs alması və fərziyyələrini sınaqdan keçirməsi yaxşı olardı. Biz hesab edirik ki, İran aktiv şəkildə müzakirələrə qatılmalı, “altılıq”la danışıqlarda rəsmi Tehranın özünə yaxın bildiyi bəzi ölkələrin də iştirakı təmin edilməli, iqtisadi sanksiyaların ən yaxşı ehtimalla faydasız, ən pis ehtimalla isə zərərverici olduğu qəbul edilməli və İrana həqiqi təkliflər təqdim olunmalıdır”.

Sənəddə İrana qarşı sanksiyalar və ya hərbi müdaxilə variantları əvəzinə, Türkiyə və Braziliyanın bu ölkə ilə 2010-cu il mayın 17-də Tehran bəyannaməsinin imzalanması ilə nəticələnən müzakirələrinin nümunə götürülməsi istənilir: “Bütün ümidlərin tamamilə sanksiyalara bağlanması riskli bir vəziyyəti meydana çıxarır. İranı nüvə fəaliyyətlərini azaltmaq mövzusunda razı sala bilməmək ehtimalı yüksəkdir. Bu vəziyyətdə ABŞ özünü yüksək xərc tələb edən və nəticələri naməlum olan bir müharibənin astanasında görə bilər. Ancaq Türkiyə olduqca fərqli bir fikri müdafiə edir. Sanksiyalara son dərəcə şübhə ilə yanaşır və hərbi müdaxilə variantını qəbul etmir. İranla problemin diplomatik yolla çözüləcəyinə inanır və bu ölkənin uranın zənginləşdirilməsi haqqının qəbul edilməsini vacib sayır. Türkiyə Rusiya və Çin kimi sanksiyaları daha da sərtləşdirmək əvəzinə, dialoq tərəfdarıdır. Türkiyə qonşuluq əlaqələrinə görə İranı yaxşı tanıyır və bu ölkənin ikiqütblü dünya nizamını rədd edən anlayışı ilə uyğunlaşa bilər. Bu, nüvə silahlarına sahib bir İrana müsbət yanaşdığı kimi məna daşımır. Lakin kimin nüvə silahına sahib olub-ola bilməyəcəyinə Qərbin diktə edə bilməyəcəyi fikrinə daha mülayim yanaşır. İranın nüvə proqramı mövzusunda daha az təlaşlı və nüvə silahlarına sahib bir İran ehtimalının həm uzaqda, həm də naməlum olduğuna inanır”.

Hesabatda vurğulanır ki, Türkiyə və Braziliyanın Tehran bəyannaməsi ilə nəticələnən cəhdinin Qərb dövlətləri tərəfindən tələm-tələsik rədd edilməsi əhəmiyyətli bir fürsətin qaçırılması kimi qiymətləndirilməlidir: “Ona görə də İranın “altılıq”la görüşə razı olduğu indiki vəziyyətdə daha yeni bir diplomatiya fürsəti qaçırılmamalıdır. Qərb dövlətləri Türkiyənin ssenarisindən ilham alaraq həqiqi təşəbbüs göstərməlidirlər”.

BBQ-nin Türkiyə üzrə direktoru Hugh Popa isə bildirib ki, Türkiyə İran və ABŞ arasında 30 illik güvən problemini həll edə bilməz: “Amma yeni düşüncə ehtiyacı içində olan beynəlxalq ictimaiyyət rəsmi Ankaranın Tehranla ən yaxşı təmas qura bilmək üsullarını sınayaraq faydasını görə bilər”.