Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Türkiyənin İsraildəki səfiri Namiq Tan: “Dünyada Türkiyə və Azərbaycanın maraqlarının qorunmasında yəhudi dostlarımızın rolu danılmazdır”

07 may 2007 08:41 (UTC +04:00)

Namiq Tan 1956-cı ildə Türkiyənin Mardin şəhərində anadan olub. Ankara Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. 1982-ci ildən Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyində işləməyə başlayıb. 25 illik professional diplomat karyerası boyunca Türkiyənin Moskva, Əbu-Dabi və Vaşinqtondakı səfirliklərində, eləcə də XİN-də müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışıb. 2007-ci ilin yanvar ayından Türkiyənin İsraildəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir.

- Türkiyə-İsrail strateji əməkdaşlığını necə qiymətləndirirsiniz?
- Türkiyə-İsrail strateji əməkdaşlığı həm regional, həm də qlobal baxımdan çox önəmlidir. Türkiyə ilə İsrail Yaxın Şərq regionunun demokratik və dünyəvi ölkələridir. Eyni zamanda Türkiyənin bu regionda tarixi özəlliyi var. Türkiyənin bu torpaqlara tarixi bağlılığı var və İsraildən fərqli olaraq, Yaxın Şərqin bütün ölkələri ilə əməkdaşlıq edir. Bizim Suriya, Səudiyyə Ərəbistanı, İraq və İranla gözəl siyasi əlaqələrimiz, eyni zamanda İsraillə strateji tərəfdaşlığımız mövcuddur. Tarix boyunca biz həmişə yəhudi torlumuna böyük hörmət və ehtiramla yanaşmışıq. Tarixi faktdır ki, Türkiyə İsrail dövlətini tanımış ilk müsəlman ölkəsidir. 59 il ərzində Türkiyə-İsrail əməkdaşlığı heç vaxt kəsilməyib. Türkiyə Yaxın Şərq regionunda konstruktiv diplomatik rol oynamağa çalışır. Bu regionda çox problemlər var - İraq məsələsi, Suriya və İran problemləri. Amma fikrimcə, bu problemlərin həllindən öncə İsrail-Fələstin munaqişəsi çözülməlidir. Bu konfliktin çozülməməsi başqa problemlərə də mənfi təsir göstərir. İsrail-Fələstin münaqişəsi öz həllini tapsa, digər problemlər də tezliklə həll oluna bilər. Türkiyə bu məsələlərdə konstruktiv rol oynamağa çalışır. Məsələn, rəsmi Ankara Laricani ilə Solananın görüşünü təşkil etdi, Türkiyə Cümhuriyyətinin prezidenti cənab Sezər Əfqanıstan və Pakistan prezidentlərinin görüşlərini təşkil etdi. İsrail-Türkiyə əməkdaşlığına gəldikdə isə, onu deyə bilərəm ki, biz kənd təssərüfatı, turizm, yüksək texnologiya, təhlükəsizlik və müdafiə sənayesi sahələrində əməkdaşlıq edirik. Türkiyənin bu regionda İsrail kimi güclü iqtisadi tərəfdaşı yoxdur. İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi ildə 2.5 milyard dollar təşkil edir. Biz bir neçə il ərzində ticarət dövriyyəsinin həcmini 5 milyard dollara çatdırmaq istəyirik. Hər il İsraildən Türkiyəyə 450 min turist gəlir. Bu, o deməkdir ki, hər gün İsraildən Türkiyəyə orta hesabla 1500 insan gedir. İsraillilər Türkiyəni çox sevir və özlərini orada təhlükəsiz hiss edirlər. Biz Tel-Əvivdə Osmanlı İmperiyası dövründən qalan binalardan birini götürüb rekonstruksiya edərək Türkiyə Mədəni Mərkəzi açmaq niyyətindəyik.
- Cənab səfir, iki ay oncə İsrail parlamentində uydurma"erməni soyqırımı" ilə bağlı məsələnin müzakirəsinə cəhd edildi, amma buna imkan verilmədi. Rəsmi Ankaranın bu məsələyə münasibətini bilmək istərdik.
- Biz arzu edirik ki, bu məsələ İsrail parlamentində heç gündəmə də gəlməsin. Türklərin heç vaxt soyqırım yapmadığını Türkiyədə yaşayan yəhudilər çox yaxşı bilir. Biz bunları 1915-ci il hadisələri adlandırırıq. O zaman Osmanlı ordusunda qulluq etmiş ermənilər Rusiyaya arxalanaraq Osmanlı dövlətinə qarşı çıxdılar və qanlı hadisələr baş verdi, iki tərəfdən ölənlər oldu. Amma bunun soyqırımla heç bir əlaqəsi yoxdur. Biz ermənilərə açiq deyirik: gəlin tarixçilərdən ibarət birgə komissiya yaradaq, başqa ölkələrdən də tarixçi alimlər gəlsin, bizim arxivləri öyrənsinlər və ümumi qərara gəlsinlər. Yoxsa, siz bu hadisələri siyasi alverə döndərirsiniz. 1915-ci il hadisələri dünya parlamentlərinin müzakirə obyekti olmamalıdır, tarixçilərin araşdırma obyektinə çevrilməlidir.
- Türkiyə-Azərbaycan əməkdaşlığı haqqında nə düşünürsünüz?
- Türkiyə-Azərbaycan əməkdaşlığı “bir millət - iki dövlət” prinsipi əsasında qurulur. Biz Azərbaycan xalqını öz xalqımız kimi qəbul edirik. İki həftə öncə Azərbaycan-İsrail Beynəlxalq Assosiasiyasının yaradılmasından sonra Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Nazim İbrahimovun iştrakı ilə keçirilən gecədə Azərbaycan müğənnisi Xatirənin oxuduğu "Çırpınırdı Qara dəniz" mahnısı hər birimizin gözünü yaşartdı. İndiyə qədər bu mahnını unuda bilmirəm. Bizim üçün Azərbaycan ürəkdən sevdiyimiz qardaş ölkədir. Biz bütün problemləri bir yerdə çözməyə çalışırıq. Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri strateji tərəfdaşlığın gözəl nümunəsidir. Bu gün Türkiyədən Azərbaycana getdikdə heç bir fərq hiss etmirsən. Dilimiz bir, mədəniyyətimiz bir, mentalitetimiz birdir. Başqa sözlə desək, Türkiyə-Azərbaycan əməkdaşlığı strateji xarakter daşıyır.
- İsrail-Azərbaycan Beynəlxalq Assosiasiyasının yardılmasını necə qiymətləndirirsiniz?
- Biz Türkiyə olaraq İsrail-Azərbaycan Beynəlxalq Assosiasiyasının yaradılmasını alqışlayırıq. Bu təşkilatın yaradılmasını önəmli hesab edirəm və ürəkdən dəstəkləyirəm. Bu qurum Yaxın Şərq regionunda türk dünyasının mənafelerini qorumağa qadirdir. Burada ermənilərin uydurma “soyqırım” iddialarına, Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal etməsinə qarşı mücadilə edilirsə, bunun çox böyük əhəmiyyəti var. Əlbəttə, bu təşkilat Azərbaycan-İsrail əməkdaşlığına yardım edəcak. Eyni zamanda Azərbaycanın milli mənafelərini və Azərbaycan həqiqətlərini dünyaya yayacaq. Fəqət onu qeyd etmək istərdim ki, İsraildə 100 min türk yəhudisi də yaşayır. Onların “Türkiyəlilər” Cəmiyyəti var. İnanıram ki, İsrail-Azərbaycan Beynəlxalq Assosiasiyası ilə bu cəmiyyət arasında ciddi əməkdaşlıq qurulacaq. Çünki maraqlar, məqsədlər və strateji prioritetlər eynidir. Biz bu iki təşkilatı bir məqsədə - konstruktiv əməkdaşliğa cəlb edə bilsək, həm Azərbaycana, həm Türkiyəyə, həm də türk dünyasına böyük töhfə vermiş olarıq. İsraillə əməkdaşlıq etdiyiniz zaman siz yalnız İsrail xalqı ilə deyil, eyni zamanda dünyaya səpələnmiş və söz sahibi olan yəhudi lobbisi ilə də əməkdaşlığa qədəm qoyursunuz. Məlumdur ki, yəhudi lobbisi Fransada, İtaliyada, Almaniyada ve Amerikada çox böyük nüfuza malikdir. ABŞ Konqresində və Avropanın bir sıra parlamentlərində yəhudi lobbisi real siyasi güc kimi təmsil olunur. Bu mənada dünyada Türkiyə və Azərbaycanın maraqlarının qorunmasında yəhudi dostlarımızın rolu danılmazdır. /APA/