Diaspor

Ana səhifə

Diaspor

Fazil Zeynalov: “Nikola Sarkozinin prezident seçilməsinin Azərbaycan və türk diasporuna nə mənfi, nə də müsbət təsiri olmayıb”

05 noyabr 2007 09:26 (UTC +04:00)

- Fransada yeni prezident seçildikdən sonra ölkədə baş verən dəyişikliklərin Azərbaycan diasporuna hansı təsiri olub?
- Nikola Sarkozi prezident seçildikdən sonra daxili siyasət göstəriciləri çox da ürəkaçan deyil, amma o, təhlükəsizlik məsələsindən istifadə edərək öz populyarlığını saxlaya bilib. Onun seçki kampaniyasının əsas prioritet istiqaməti də təhlükəsizlik məsələsi idi. Bilirsiniz ki, Fransaya mühacir axını çox yüksəkdir, mühacirlərin çoxu qeyri-leqal yaşayır və bu da bəzi təhlükəsizlik problemləri yaradır. Nikola Sarkozi seçki kampaniyası zamanı radikal millətçi və mühacirlərə mənfi münasibəti ilə tanınan Milli Cəbhə Partiyasının müəyyən tezislərini öz platformasına daxil edərək Li Penin tərəfdarlarını öz tərəfinə çəkməyə çalışdı. Bu da öz nəticəsini verdi. Sarkozinin Türkiyəyə olan münasibətinə də məhz bu nöqteyi-nəzərdən yanaşmaq lazımdır. Fransada bir çox qüvvələr Türkiyənin Avropa İttifaqına üzv olmasına qarşı çıxır, onlar Türkiyə kimi müsəlman dövlətin Avropa İttifaqına üzv qəbul olmasından qorxurlar. Bu mif də əslində bir çox siyasətçilər tərəfindən formalaşdırılır. Bu prosesdə erməni əsilli siyasətçilərin də rolu az deyil. Avropa İttifaqına “xristian klubu” kimi baxan siyasətçilər də çoxdur. Sarkozi də bütün bunları nəzərə alaraq, Türkiyənin Avropa İttifaqına qəbulu məsələsinə mənfi münasibət bəsləyir. Bu münasibət Fransadakı türk və Azərbaycan diasporunu narahat etməyə bilməz, ona görə də seçki kampaniyası zamanı bizim diaspor qurumları Sarkozinin rəqibi Seqolen Ruayalı dəstəklədilər. Baxmayaraq ki, Seqolen Ruayalın namizədliyini verən Sosialist Partiyası Sarkozini dəstəkləyən Xalq Hərəkatı Birliyindən də ermənipərəst partiyadır. Fransanın özünün daxili sosial problemləri çoxdur, yeni hakimiyyət əsas diqqəti bu istiqamətə yönəldib. Buna görə də Sarkozinin prezident seçilməsinin Azərbaycan və türk diasporuna nə mənfi, nə də müsbət təsiri olmayıb.
- Bakıda keçirilmiş Azərbaycan və Türkiyə diaspor təşkilatlarının birgə forumundan sonra Fransada bu qurumların birgə fəaliyyətində dəyişiklik baş veribmi?
- Fransada türk icmasının sayı 400 mindən çoxdur, amma Azərbaycan diasporunun sayı çox azdır. Diasporumuz getdikcə formalaşır və təşkilatlanır. Bu işdə Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin və onun sədri Nazim İbrahimovun rolu böyükdür. Azərbaycan diasporu tələbələrdən, İrandan olan soydaşlarımızdan və Azərbaycandan köçmüş insanlardan ibarətdir. Saylarının azlığına baxmayaraq, soydaşlarımız çox aktiv fəaliyyət göstərirlər. Forumdan sonra təşkilatlar arasında münasibətlər sıxlaşıb, iyunda Qrenobl Universitetində keçirdiyimiz beynəlxalq konfransda türk diasporu bizə yaxından yardım etdi.
- Qondarma “erməni soyqırımı”nın inkarına görə cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutan qanun layihəsi Senatda qəbul edilərsə, bu qanunun Fransada yaşayan türk və azərbaycanlılara təsiri necə olacaq?
- Fransa və fransız xalqı ermənipərəst deyil, amma erməni diasporunun imkanları çox böyükdür və onlar həmin imkanlardan yaxşı istifadə edirlər. Patrik Dəvəçiyan, Eduard Baladur hal hazırda hakimiyyətə yaxın insanlardır, ölkədə erməni əsilli tanınmış aktyor və müğənnilər də var. Erməni diasporu o qədər güclüdür ki, hətta Ermənistana maddi dəstək belə göstərməyə qabildirlər. Ümumiyyətlə, dünyadakı erməni diasporu Ermənistan büdcəsinə ildə 300 milyon dollardan artıq vəsait köçürür. Diasporun deputatlara təsir imkanları böyük olduğu üçün həmin qanunu Milli Assambleyadan keçirdilər. Türk-Azərbaycan diasporunun bu məsələdə əks təsir etmək imkanı yoxdur. Rəsmi Paris isə bu məsələdə neytral mövqedə dayanır, hökumət həmin qanunun Konstitusiyaya zidd olmasını əsas gətirərək Konstitusiya Məhkəməsi qarşısında məsələ qaldıra bilərdi. Çünki, bu yanaşma demokratiya nöqteyi-nəzərindən çox böyük problem yarada bilərdi. Demokratiya - insanların öz fikirlərini azad şəkildə ifadə etməsi deməkdir, qanunla insanların fikrini formalaşdırmaq qeyri-mümkündür. Bu, antidemokratik bir addımdır. Burada sadəcə olaraq erməni diasporuna əks-təsir etmək lazımdır. Bu işdə artıq bizdə çoxlu irəliləyişlər var, amma hələlik bunu ermənilər etdiyi səviyyədə edə bilmirik. Bu qanun haqqında televiziyada çoxlu müzakirələr aparılır, Milli Assambleyanın deputatı Patrik Dəvəçiyan bu müzakirələrdə aktiv iştirak edir. Çox güman ki, bu qanun Senatdan da keçəcək. Amma fransız elm adamları çox gözəl dərk edirlər ki, tarixi tarixçilər araşdırmalıdır. Tarix qanunla yazılmır, yəqin ki, bunu nə vaxtsa fransız deputatlar da nəzərə alacaqlar. Eyni zamanda erməni diasporu radikal mövqedə dayanır, halbuki bu gün Ermənistan iqtisadi cəhətdən çətin vəziyyətdədir. Ona görə də Ermənistana qonşuları ilə normal münasibətlər qurmaq lazımdır. Erməni diasporu yaxşı olar ki, münasibətləri gərginləşdirmək əvəzinə, yaxşılaşdırmağa kömək etsin.
- Azərbaycan diasporu Xocalı soyqırımının tanıdılması istiqamətində hansı işlər görür?
- Bu məsələ imkan daxilində qaldırılır, bu barədə Strasburqda, Parisdə, Qrenoblda tədbirlər keçirilir. Bu işləri görən əsasən tələbə təşkilatlarıdır, onlar çalışır ki, il ərzində bir neçə tədbir keçirsin, ancaq bu işi daim görməyə onların maddi imkanları yoxdur. Çalışmalıyıq ki, bu faciəni bütün dünyaya çatdıraq və ermənilərin iç üzünü hamıya göstərək. Bu faciə bəşəriyyətin faciəsidir, törədilən cinayətlərə görə erməni cəlladları cavab verməlidir.
- Bu ay Azərbaycan prezidenti Fransaya rəsmi səfər edəcək. Bu səfərdən nə gözləmək olar?
- Azərbaycan-Fransa münasibətlərində çox böyük inkişaf olub. Azərbaycan prezidentlərinin Fransaya etdikləri səfərlər, bu ölkənin prezidentləri ilə qurduqları əlaqələr münasibətlərə çox gözəl təsir göstərib. Fransa-Azərbaycan münasibətləri son 10 il ərzində yüksələn xətlə inkişaf edib. Bundan sonra bu münasibətlərdə daha da böyük inkişaf olacaq. Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü siyasət Avropa institutlarına inteqrasiya siyasətidir. Bu da müəyyən sahələrdə əməkdaşlığın güclənməsinə səbəb olub. Avropa İttifaqının konkret neft strategiyası var, qurum enerji təchizatı ilə xüsusilə məşğul olur, enerji mənbələri axtarırlar. Azərbaycan isə konkret olaraq Avropaya neft və qaz nəql edən ölkə kimi tanınıb və ölkəmizə maraq güclüdür. Prezidentin Fransaya gözlənilən səfəri də digər qeyri-neft sahələrində əlaqələrin gücləndirməsinə töhfə verəcək. Xatırlatmaq istərdim ki, Avropa ilə əlaqələrin güclənməsi Azərbaycanın geosiyasi səhnədə Rusiya ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında seçim etməsinin qarşısını alır. Bundan başqa Avropa institutlarının Qafqaz regionunda fəaliyyətinin güclənməsi bu regionun Avropanın ümumi təhlükəsizlik sisteminə inteqrasiyasını sürətləndirir. Bu istiqamətdə Fransanın rolu çox böyükdür. Fransa Avropa İttifaqının əsas iki aparıcı dövlətindən biridir və 2008-ci il iyulun 1-dən ölkə Avropa İttifaqına rəhbərlik edəcək. Bu, xüsusilə qurumun xarici siyasəti baxımından çox mühüm bir vəzifədir.
- Bir ekspert kimi Azərbaycanın NATO ilə əməkdaşlığının gələcəyini necə dəyərləndirirsiniz?
- Azərbaycan NATO ilə müxtəlif proqramlar çərçivəsində fəal əməkdaşlıq edir və bu əməkdaşlıq sonda üzvlüklə nəticələnməlidir. Amma burda bir necə məsələyə diqqət yetirmək lazımdır. Əvvəla NATO-nun regiondakı konfliktlərin həllində rolu ancaq, tərəflər razılıq əldə edildikdən sonra, sülhməramlı qüvvələrin yerləşdirilməsindən ibarət olacaq. Bundan başqa Azərbaycan və digər region dövlətlərin təşkilata üzv olması müəyyən çətinliklər var. Əvvəla, NATO-nun regionla bağlı konkret strategiyası yoxdur, belə bir strategiya getdikcə formalaşır. Bu da region dövlətlərinin Avropaya inteqrasiyasının güclənməsi, antiterror mübarizəsində fəal iştirakı və Xəzər dənizinin enerji resurslarının ixracı ilə bağlıdır. NATO-nun strateji konsepsiyasında qeyd olunur ki, quruma üzv olan dövlətlər təşkilatın ümumi siyasi və strateji maraqlarına xidmət etməlidir və Avropanın təhlükəsizliyini və sabitliyini gücləndirməlidir. Burda iki əsas məsələ region dövlətlərinin NATO-ya üzv olmasına maneə törədir: konfliktli vəziyyətlərin olması və Rusiyanın NATO-ya yeni üzvlərin qəbuluna mənfi münasibəti. NATO gərginlik yaratmamaq üçün bu addımı atmayacaq və gözləyəcək ki, regionda konfliktlər sülh yolu ilə öz həllini tapsın və Rusiya ilə region dövlətləri arasında münasibətlər normallaşsın. Bundan sonra üzvlük məsələsinin reallaşması mümkündür.
- Azərbaycanla Fransa arasında əlaqələrin inkişafı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə təsir göstərə bilərmi?
- Bu yaxınlarda mən Fransanın keçmiş xarici işlər naziri Mişel Barnye ilə söhbət elədim. O mənə bildirdi ki, bu problem mürəkkəb problemdir, Fransa çalışır ki, problem sülh və danışıqlar yolu ilə həll olunsun. Mənə elə gəlir ki, konfliktin sülh yolu ilə və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə hörmət etməklə həlli imkanları hələ tükənməyib. Azərbaycanın iqtisadi inkişafının güclənməsi, hərbi potensialının və geosiyasi müstəvidə əhəmiyyətinin artması erməniləri gec-tez kompromisə getməyə məcbur edəcək. /APA/