Din

Ana səhifə

Din

“Çox yaxşı olardı ki, Qərb ölkələri dini tolerantlığı Azərbaycandan öyrənəydi”

01 sentyabr 2007 10:10 (UTC +04:00)

Elmir Quliyev 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Tibb Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirib, lakin cəmi bir il həkim işləyib. 1996-cı ildən fəaliyyəti ərəbşünaslıq, fəlsəfə və ilahiyyat istiqamətinə yönəlib. 2002-ci ildə Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Rafiq Əliyevin təklifi ilə həmin komitədə çalışıb. Hazırda Qafqaz Strateji Araşdırmalar İnstitutunda geomədəniyyət departamentinin rəhbəridir. 2006-cı ildə “Qloballaşma və Quran” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. Quranı məna cəhətdən rus dilinə tərcümə edib.

- Elmir müəllim, Siz Qurani-Kərimi məna cəhətdən rus dilinə tərcümə etmisiniz. Bu iş Rusiyanın Müftilər Şurası tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Bu işə nə qədər vaxt sərf etmisiniz?
- Məşhur ərəbşünas alim Əmirşah Əmirəhmədovla tanış olanda, heç birimiz güman etməzdik ki, onun elmi fəaliyyəti məndə də Qurani-Kərimi tərcümə etməyə maraq oyadacaq. Əmirşah müəllim artıq neçə illərdir ki, Quranı Azərbaycan dilinə tərcümə etməklə məşğuldur. Onun tərcüməsi mənzum xarakter daşıyır və bu iş məna cəhətdən tərcümədən daha çox vaxt aparır. Əminəm ki, tərcüməni bitirəndən sonra onun bu işini dünya ədəbiyyatının şah əsəri adlandırmaq olacaq. Tale belə gətirdi ki, mən Qurani-Kərimin məna cəhətdən tərcüməsini müəllimimdən tez bitirdim. Bu, 5 ilə yaxın vaxt apardı. Elmi redaktə və şərhlərin hazırlanması əlavə iki il tələb etdi. 2002-ci ildə Mədinə şəhərində Quranın tərcüməsi üzrə keçirilən beynəlxalq konfransda iştirak etməyim iş prosesində mühüm mərhələyə çevrildi. Müxtəlif ölkələrdən olan 60-dan artıq mütəxəssis və ərəbşünasla təcrübə mübadiləsi tərcüməmə elmi cəhətdən daha savadlı yanaşmağıma imkan yaratdı. Nəticədə 2004-cü ildə Moskvada Quranın rus dilinə tərcüməsinin yeni redaksiyası işıq üzü gördü. Sonralar bu iş Səudiyyə Ərəbistanı və Qazaxıstanda da tanındı. Bu gün həmin tərcümənin nüsxələri Məkkə və Mədinənin müqəddəs məscidlərinin, həmçinin bir sıra ölkələrin camelərinin kitab rəflərini bəzəyir. Qazaxıstanda bu tərcümə prezident Nursultan Nazarbayevin şəxsi dəstəyi ilə dərc olunub. İslam mədəniyyətinin inkişafı və gücləndirilməsinə verdiyi dəyərsiz töhfəyə görə mən ona çox minnətdaram. Yaxın gələcəkdə Rusiyanın Müftilər Şurası ilə birlikdə Qurani-Kərimin məna tərcüməsinin yeni redaksiyasını dərc etməyi planlaşdırıram. Həmin nəşrdə üç il ərzində toplanmış şərhlər nəzərə alınacaq. Bundan başqa, kitaba ayrı-ayrı ayələrin tərcüməsində xüsusiyyət və çətinliklərinə aid olan yeni maraqlı şərhlər əlavə olunacaq. Əminəm ki, bu, milyonlarla rusdilli müsəlmanlar üçün sevindirici sürpriz olacaq. Sentyabrda Moskva şəhərində “İslamşünaslıq” dərs vəsaiti işıq üzü görəcək. Bu kitabın müəlliflərindən biri mənəm.
- Azərbaycanda İslamın mövcud vəziyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
- Prinsipcə, cəmiyyətdə İslama və onun yüksək mənəvi dəyərlərinə göstərilən maraq göz önündədir. Lakin ölkənin dini həyatının xüsusiyyətləri məni heç sevindirmir. Nüfuzlu dini liderlər arasında müasir cəmiyyətdə dinin rolunu doğru qiymətləndirənlər çox azdır. Onların əksəriyyəti dəyişiklərə tələbat duymayan və İslamı sosial tərəqqi amillərindən birinə çevirməyə qadir olmayan, ənənəyə əsaslanan xadimlərdir. Onlar ətraflarına təəssübkeş toplayaraq, İslama orta əsrlərin sonunda meydana çıxan baxışları təbliğ edirlər ki, həmin baxışlar müəyyən dərəcədə İslam dünyasının inkişafdan geri qalmasına və parçalanmasına gətirib çıxarıb. Halbuki İslam Yaxın Şərq, sonralar isə bütün İslam dünyası xalqlarının ictimai şüurunda inqilabi dəyişikliklərə təkan verən bir dindir. Qurani-Kərim axirət gününə qədər doğru yol göstərəcək müqəddəs kitabdır. Bu səbəbdən Qurani-Kərimin hər dövrdə düzgün anlaşılması elmi-fəlsəfi fikrin, sosial-mədəni tərəqqinin inkişafına, zamanın tələblərinə cavab verən ictimai institutların formalaşması və güclənməsinə kömək etməlidir. Təəssüf ki, Azərbaycanda İslamın cəmi 20 illik sürətli inkişafı ərzində bütün bunlar müşahidə olunmur. Məişət səviyyəsində dini ənənələrə münasibət xüsusi narahatlıq doğurur. Azərbaycanda meyitlər pulla yuyularaq kəfənə bürünür, qəbiristanlıqlardakı sahələr pulla satılır. Hətta mərhumların ruhu üçün Qurani-Kərimi də pulla oxuyurlar. Halbuki Quranda “Əl-Bəqərə” surəsinin 41-ci ayəsində deyilir: “Mənim ayələrimi ucuz qiymətə (dəyərsiz dünya malına) satmayın və ancaq Məndən qorxun!” Din xadimlərimizin əksəriyyətini savadsız mollalar təşkil edir ki, biz də onları yaslarda məclisin başında oturduruq. Halbuki onların çoxunun başqalarını öyrətməyə mənəvi haqqı yoxdur. Belə bir şəraitdə İslam mədəniyyətinin və mənəviyyatının inkişafından danışmaq qeyri-mümkündür. Cəmiyyət bu sahədəki özbaşınalığa diqqət yetirmədikcə, savadlı insanlar savadsız mollaların dediklərini dinləyəcək və hətta buna görə onlara pul ödəyəcək, Azərbaycanda İslamın səviyyəsi bərbad vəziyyətdə qalacaq.
- Azərbaycanda həyata keçirilən dini siyasəti qaneedici sayırdınızmı?
- Bütövlükdə dini icmalara münasibətdə hökumətin siyasəti dindarların haqlarının müdafiəsi və təmin edilməsinə yönəldilib. Prezident İlham Əliyevin bu yaxınlarda azanla bağlı yaranmış problemin həllində iştirakı təqdirəlayiqdir. Hesab edirəm ki, iqtidar bu məsələdə təkcə milli-dini ənənələrə dözümlülük deyil, həm də siyasi uzaqgörənlik nümayiş etdirdi. Şəriətə görə, azana qadağa qoyulan şəhərlər İslama qarşı çıxmış sayılır. Buna görə də azanın səsgücləndiricidən istifadə etməklə verilməsinə qadağa qoyulması dini ekstremistlərin dəyirmanına su tökər və qərəzkarların bir daha dindarların haqlarının məhdudlaşdırılmasından danışmasına əsas verərdi. Əqidə dindar olub-olmamasından asılı olmayaraq, hər bir vətəndaşın şəxsi işidir, bir şərtlə ki, zorakılığa çağırmasın və ictimai asayişə təhlükə törətməsin. Zənnimcə, dövlətin dindən ayrılması prinsipini məhz bu müstəvidə nəzərdən keçirmək lazımdır.
- Sizcə, Azərbaycan cəmiyyətində digər ölkələr üçün nümunə olan dini tolerantlığın mövcudluğunu nə ilə izah etmək olar?
- Azərbaycan müxtəlif dinlərin nümayəndələri üçün tarixi vətəndir. Uzaq keçmişdə Azərbaycan ərazisində atəşpərəstlik yayılmışdı. Qafqaz Albaniyası IV əsrin əvvəlində xristianlığı dövlət dini elan edən ilk dövlətlərdən biri olub. Bəzi arxeoloqların fikrincə, yəhudi icmaları ölkəmizin ərazisində İslamın yayılmasından əvvəl məskunlaşıblar. VII əsrin ortalarında yerli əhali İslamı qəbul etməyə başlayıb ki, sonralar o, xalqımızın adət-ənənələrinə, yaşayış tərzinə və təsərrüfat fəaliyyətinə böyük təsir göstərib. Çoxsaylı etnik qrupların və dini konfessiyaların əsrlər boyu qədim torpağımızda yanaşı yaşaması nəticəsində yazılmamış birgə yaşayış qaydaları formalaşıb. Bu qaydalar nəsillərdən nəsillərə keçir. Biz təhtəlşüur səviyyədə dərk edirik ki, onlarsız həyatımızı xoşbəxt və gözəl edə bilməyəcəyik. Çox yaxşı olardı ki, Qərb ölkələri dini tolerantlığı bizdən öyrənəydi. /APA/