İncəsənət

Ana səhifə

İncəsənət

Azərbaycanın milli serialları nə vaxt çəkiləcək? - ARAŞDIRMA

Azərbaycanın milli serialları nə vaxt çəkiləcək? - <font color=red>ARAŞDIRMA </font>

03 iyul 2008 12:05 (UTC +04:00)

Ən kiçik həcmli teleserialın çəkilişi üçün minimum 200-250 min manat vəsait tələb olunur

Bakı. Laura Cəbrayıllı-APA. Azərbaycan telekanallarında əcnəbi dillərdə proqramların yayımına qadağa qoyulmasının milli film və serial bazarının sürətli inkişafına təkan olacağı gözlənilsə də, proqnozlar özünü doğrultmadı. Azərbaycan tamaşaçılarının çox böyük həvəslə gözlədiyi milli serialların istehsalında hələ də lənglik və passivlik müşahidə olunur. APA-nın apardığı araşdırmalar nəticəsində Azərbaycanda hələ də serial bazarının olmadığı üzə çıxıb. Azərbaycan Kinorejissorlar Gildiyasının sədri Hüseyn Mehdiyevin fikrincə, bu sahənin inkişafı üçün yaradıcı potensial olsa da, pul və sifariş yoxdur: “Serialları telekanallar sifariş edir. Onlar bilirlər ki, nümayiş zamanı yerləşdirilən reklamlar vasitəsilə qoyulan xərci çıxaracaqlar. Məsələn, Rusiyada imkanlı telekanal serial sifariş edir, nümayişdən qoyduğu xərci çıxarandan sonra isə filmi kiçik kanallara satır. Bizdə telekanallar arasında böyük rəqabət və serialları çəkib, sonra istehsala buraxmaq mexanizmi yoxdur, reklam bazarı da çox zəifdir”. Teleserialların kütləvi xarakter daşıdığını deyən H. Mehdiyev bu filmlərin elitar səviyyəyə dəxli olmadığını, amma dünyada belə filmlərə tələbat olduğunu vurğulayıb: “Bizim istəyimizdən asılı olmayaraq, əgər tələbat varsa, onda tamaşaçıya professional səviyyədə, zövqlü əsərlər təqdim olunmalıdır. Məni cəlb edən ssenari olsa, çəkərəm. Çoxseriyalı filmlərin istehsalı üçün bizdə yaxşı aktyor, rejissor, operator var, bircə pul yoxdur. Biz özümüzünkülərə pul vermirik, kənardan gələnlərə isə qızıl dolu sandıq bağışlayırıq”.
Xalq artisti, rejissor Ramiz Həsənoğlu Azərbaycanda professional prodüser mərkəzlərinin yoxluğunu bu prosesi ləngidən əsas səbəb kimi görür: “Prodüser bütün ağırlığın altına girən, yaxşı ssenari, operator, rejissor, aktyor tapan, bazara girə bilən adamdır, bir sözlə istehsalçıdır. Prodüser təkcə aparıcı qüvvə deyil, həm də yaradıcılığın stimuludur”.
“Aqil M. Film” Prodüser Mərkəzinin rəhbəri Aqil M. Quliyev isə prodüser mərkəzlərinin sifariş əsasında işlədiyini və bu prosesin birbaşa Azərbaycan telekanallarının büdcəsindən asılı olduğunu bildirib: “Telekanalların maliyyəsi serial almaq imkanına malik olmayınca, bu sahə bir biznes şəklini almayınca, milli serialların istehsalı baş tutmayacaq. Serial yaradıcılıq deyil, serial ciddi, peşəkar istehsalatdır. Bəziləri bunu klip, tamaşa çəkilişi ilə qarışıq salır. Halbuki serial çəkmək asan iş deyil. Bizim sahədə məktəb ölüb, köhnə aktyor məktəbinin nümayəndələrini, bütün gücümüzü toplamaqla bugünkü vəziyyətdə yalnız bir serial çəkə bilərik. 13 seriyadan artıq film artıq teleserialdır. Ondan az olanlar çoxseriyalı televiziya tamaşasıdır. Ona görə də ən kiçik teleserialın yəni 15 seriyalı filmin çəkilişi üçün minimum 200-250 min manat vəsait tələb olunur. Bundan az büdcə ilə serial çəkilişinə başlamaq olmaz. Milli serialın çəkilməsi ən tez 3 ilə gerçəkləşə bilər”.
Teleseriallar televiziya tamaşaçıları üçün nəzərdə tutulduğuna görə, telekanallarımızda bu istiqamətdə görülən işlərlə maraqlandıq, Azərbaycan teleməkanında bu prosesin ləng inkişafının səbəblərini öyrənməyə çalışdıq. “Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin (AzTV) aktyor-rejissoru Elçin Cahangirlinin sözlərinə görə, AzTV-də teleserialların istehsalı ilə bağlı ayrıca qurum yaradılıb: “Bizim televiziyada teleserialların çəkilişinə ciddi hazırlıq görülür, müasir texniki təchizat yaradılıb. Müasir tamaşaçı ağır mövzulu suallar istəmir, daha çox yüngül mövzulu seriallara üstünlük verir. Xarici serialların mövzusu çox primitivdir, belə seriallar adamları artıq yorub. Dünyada 12 süjet xətti var, ona görə də oxşarlıq və yeknəsəklikdən qaçmaq olmur. Amma hər rejissor öz yozumunu, real həyatı bu mövzuya əlavə edəndə maraqlı sənət işi alınır”. Həmkarlarından fərqli olaraq, E. Cahangirli hazırda yaradıcılıq potensialının azlığını ən böyük problem adlandırıb.
İctimai Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətinin (İTV) ictimaiyyətlə əlaqələr və monitorinq şöbəsinin rəhbəri Tahir Məmmədov bu telekanalın teleserialların çəkilişləri ilə bağlı planlarının olduğunu bildirib: “Ancaq bu, böyük maliyyə vəsaiti tələb edən layihədir. Telekanalımızın hazırkı maliyyə imkanları bu istiqamətdəki fəaliyyətimizi məhdudlaşdırır. Hələlik kiçik ssenarilər əsasında 5-10 seriyalı filmlərin çəkilişini düşünürük. Azərbaycanda yaxşı ssenaristlər və lazımi aktyor heyəti var, ancaq peşəkar rejissor azdır. Ümumiyyətlə, hazırda peşəkar rejissor sarıdan müəyyən problemlər mövcuddur. Müasir tələbata uyğun serialların çəkilməsi üçün həm də ən müxtəlif hadisələrin cərəyan etdiyi məkanların olması, geyim, qrim və s. məsələlərin də peşəkar səviyyədə həlli lazımdır. Bütün bunlar isə birbaşa maliyyə vəsaiti ilə bağlı olan məsələlərdir”.
“Azad Azərbaycan” telekanalının (ATV) musiqi departamentinin rəhbəri Həsən Abdullayev serial çəkilişlərinə hazırlıq görüldüyünü, hələlik ssenarilərin seçildiyini, “Lider” telekanalının baş prodüseri Murad Dadaşov isə kanalın istənilən yerli istehsalçı şirkətlə əməkdaşlığa hazır olduğunu deyib: “Bu gün Azərbaycan reallığında serial istehsalı hələlik gəlirli iş deyil, çünki serialların əsas sifarişçisi olan telekanalların reklam bazarı yüksək səviyyədə deyil. Bir məsələni də qeyd edim ki, türk seriallarının daha ucuz qiymətə olması milli serial istehsalını ləngidir, yəni türk istehsalçılar filmə çəkilən xərci artıq götürüblər, ona görə də filmləri qonşu ölkələrin telekanallarına ucuz qiymətə satırlar. İndi türklər bizim bazarla daha yaxından tanış olublar, ona görə onların da qiymətləri qaldıracağı gözlənilir”.
“ANS” Şirkətlər Qrupunun nəzdində fəaliyyət göstərən “Bakıfilm” studiyasının baş redaktoru Mailə Muradxanlı mütəxəssis və kadr çatışmazlığının çəkilişlərə ciddi təsirini xüsusi qeyd edib: “Özümüzü aldatmaq lazım deyil, film istehsalı üzrə mütəxəssislərimizin hərəsi bir yana dağılıb, çəkilişlərdə mütəxəssis qıtlığı açıq-aşkar üzə çıxır. Amma serial çəkilişlərinə başlamaq lazımdır, ən azı yavaş-yavaş işlək komanda formalaşacaq. Bizim ilk serialımız uğursuz oldu, indi “Qızlar” serialı yeni versiyada hazırlanır. Ssenarini və rejissoru dəyişmişik, yeni filmin 24 seriyadan ibarət olması nəzərdə tutulur. Yaxın vaxtlarda isə “Qoç döyüşü” adlı 12 seriyalı film tamaşaçılara təqdim olunacaq”.
“Xəzər” Televiziyasının proqramlar koordinatoru Nazim Şərbətov çəkidkləri ilk seriallarının təqdimatına başlandığını deyib: “Bu seriallar bir növ “Sirlər dünyası”nın Azərbaycansayağı variantıdır. Gələcəkdə vahid süjet xətli serialların çəkilişini nəzərdə tuturuq, hələlik çəkilişləri sifariş edirik. Yaxın 1-2 il ərzində ən müasir avadanlıqların alınması və yüksək səviyyəli çəkilişlərin aparılması nəzərdə tutulur”.
“Space” telekanalında isə bu istiqamətdə görülən işləri aydınlaşdıra bilmədik, müvafiq bölmə rəhbərləri məsələ ilə bağlı hər hansı açıqlama vermək səlahiyyətlərinin olmadığını bildirdilər.
Telekanalların büdcəsi hələlik serial istehsalının sürətlənməsinə imkan vermir, bəs bu prosesin inkişafı üçün dövlət səviyyəsində hər hansı yardım nəzərdə tutulurmu? İlk növbədə güman Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə gəlsə də, nazirliyin kinematoqrafiya şöbəsinin sektor müdiri Yusif Şeyxov çoxseriyalı filmlərin çəkilişi ilə bağlı nazirliyə təkliflərin daxil olmadığını bildirib: “Bu, birbaşa televiziya kanalları ilə bağlı məsələdir, biz isə onların işinə qarışmırıq. Teleserialların istehsalı sənət hadisəsi olmaqla yanaşı, kommersiya xarakteri daşıyır. Ona görə də bu sahənin biznesi özünü doğrultmayınca, inkişafı da mümkün olmayacaq”.
Milli Televiziya və Radio Şurasının sədri Nuşirəvan Məhərrəmli də yeni serialların çəkilməsinin onların səlahiyyətlərinə aid məsələ olmadığını vurğulayıb: “Bu, bazar iqtisadiyyatı çərçivəsində həyata keçirilməlidir. Amma biz əcnəbi dillərdə proqramların yayımına qadağa tətbiq edəndə dövlətə də müraciət etdik ki, dövlət müəyyən qədər bu prosesin başlaması üçün öz dəstəyini versin. Biz çox istərdik ki, yayımda Azərbaycan dilində olan filmlərin sayı artsın, çünki bizim qərarımız inzibati xarakter daşıyır. 2009-cu ildən bu maddələr daha da sərtləşəcək, ona görə də kanallar indidən bu istiqamətdə öz işlərini görməlidirlər”.
Araşdırma nəticəsində belə məlum oldu ki, Azərbaycan tamaşaçısının professional, səviyyəli milli seriallarımızı izləməsi hələlik mümkün deyil. Qonşu və digər ölkələrin telekanallarında Azərbaycan seriallarının yayımlanmasına isə hələ lap çox qalıb...