İncəsənət

Ana səhifə

İncəsənət

Burhan Doğançay: “Sənətimizi, ədəbiyyatımızı dünyaya tanıtmasaq, bizi heç kim tanımayacaq” - FOTO

Burhan Doğançay: “Sənətimizi, ədəbiyyatımızı dünyaya tanıtmasaq, bizi heç kim tanımayacaq” - <font color=red>FOTO</font>

07 dekabr 2009 13:08 (UTC +04:00)

- Əsərinizin yüksək qiymətə satışı ilə Türk rəsm sənətində bir tarix yazıldı. Həyatda ikən tablosunun 1.5 milyon dollara satılmasını görmək rəssam üçün necə bir duyğudur?

- Bu, bir tarix yox, dönüş nöqtəsi oldu. Bu, lazım idi - çünki qatar gedirdi və biz son vaqona da gecikəcəkdik. Dünyadakı tabloların qiymətlərinə baxanda Türkiyənin çox geridə olduğunu görürdük. Hətta Orta Şərqdə belə İran, Misir rəssamlarının əsərləri dünya bazarında bizdən müqayisə edilməz dərəcədə baha qiymətə satılırdı. Çin rəssamlarının əsərlərinin qiymətindən isə heç danışmağa dəyməz. Türkiyənin gənc nəslindən olan rəssamlarının önünü açmaq üçün bu satışa çox ehtiyac vardı. Bu satış əlbəttə ki, mənim əlimdə olan bir iş deyil - “Mavi simfoniya” tablosu auksionda 1.5 milyon dollara satılıb. Yaxşı ki, Türkiyə bu işdə gecikməyə səbir etmədi.

- Oktyabrın 11-də Mədəniyyət və turizm naziri Ərtuğrul Günay ilə söhbət edəndə tabloların qiymətlərini artırmaq üçün nazirliyin rəssamlardan niyə bir neçə bahalı rəsm almadığını soruşdum və sizin adınızı çəkdim. Çin öz rəssamlarının əsərlərinin dünya bazarındakı qiymətlərini artırmaq üçün bu yoldan istifadə etdi.

- Mən dövlət işində işləmişəm. Bilirsiniz ki, hüquq fakültəsindən məzun olmuşam. Parisdə hüquq sahəsində doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişəm. Dövlət işlərindən az-çox xəbərim var. Dövlət rəssamların tablosunu almaq əvəzinə vətəndaşların tablo almasına yardım edə biləcək şəraiti yaratmalıdır - sərbəst bazar iqtisadiyyatını daha da dərinləşdirməli, incəsənət fakültələrində oxuyan tələbələrə yüksək təqaüd verməli, muzeylər açmalıdır. Bir ölkədə sənətin inkişaf etməsi-özəl sektorun güclü olması ilə mümkündür. Nazirin sənətin inkişafı naminə görə biləcəyi başlıca iş - məsələn, mənim muzeyimin yerləşdiyi binaya yaxşı yol çəkdirməsi, küçəni yaxşı işıqlandırması və s. ibarət olmalıdır. Çünki mən bu işlər üçün müvafiq idarələrə gedəndə çətinlik çəkirəm.

- Bu günə qədər Türk burjuaziyasının ilk nəslini sənət biznesinin içində görürdük - Sabancı, Eczacıbaşı, Koç, Kıraç və b. Ancaq indi mühafizəkar dünya görüşü ilə tanınan “Ülkər” qrupunun sizin tablonuza yüksək miqdarda pul verdiyinə şahid olduq. Bu da Türk sənəti baxımından sevindirici bir durum deyilmi?

- Bu addım çox önəmli oldu. Mən həmişə dünyaya geniş pəncərədən baxmışam. Bilirsiniz ki, mənim atam da rəssam idi. Mən uşaq yaşlarımda atama deyərdim ki, tablolarım dünyanın ən məşhur muzeylərində olacaq və baha qiymətə satılacaq. 1962-ci ildə Ankarada qalereya belə yox idi. Ancaq bu gün dünyanın 64 ölkəsinin muzeylərində mənim tablolarım var. Türk və Azərbaycan rəssamlarının dünyada tanınması lazımdır. Nə qədər yaxşı futbolçu olsanız da, dünyanın birinci liqasında oynamasanız, sizi heç kim tanımaz. Mənim 45 ildən bəri Nyu-Yorkda emalatxanam var, 114 ölkəni gəzmişəm.

- Almaniyanın şokolad imperatoru sayılan Peter Lüdviq də XX əsr dünya sənətinin önəmli nümunələrini Kölndəki muzeyində toplayıb. Sizin tablonuzu yüksək qiymətə alan “Ülkər” qrupu, eyni zamanda, sənət dünyasının yüksək liqasına qapı açmadımı?

- “Ülkər” qrupu Türk sənətini dünyanın yüksək liqasına çıxarmaq üçün addım atdı. Bütün məsələ bundan ibarətdir. Bayaq özəl sektorun sənət dünyasına daha çox göstərməsinin lüzumundan danışanda bunu nəzərdə tuturdum. Dünyanın böyük firmaları və varlı iş adamları sənət əsərlərinin alışı sahəsində lokomotiv rolunu oynayırlar. Türkiyədə də belə olmalıdır. İş adamları tarixdə pulları ilə yox, sənətə qoyduqları investisiyalarla yaşayırlar. Məsələn, XV-XVİ əsrlərdə İtaliyada Mediçiləri götürək. Tarixlə nə qədər maraqlansaq da, varlı adamların pulu bizi o qədər də maraqlandırmır. Ancaq Mediçilərin sənətə qoyduqları yatırımlar onların bu gün milyonlar tərəfindən tanınmasının əsas səbəbidir. Amerikadakı Morqanlar, Rokfellerlər də bu qəbildəndir. Varlı adamların sərvətləri nə vaxtsa əllərindən çıxa bilər və ya onlar 1-2 nəsil sonra unudula bilər. Ancaq sənətə xərclədikləri pullar onları əsrlərlə yaşadır.

- Amerikada və SSRİ-də çıxan kitablarınızdakı fotolarınıza baxanda sizi həmişə iş atmosferində görürük. Nobel mükafatı almış yazıçı deyirdi ki, Uilyam Folkner olmaq üçün 99% istedad, 99% işləmək, 99% nizam-intizam lazımdır. Burhan Doğançay olmaq üçün də eyni formul keçərlidirmi?

- 100% çalışmaq. Ondan sonra yuxarıdakının verəcəyi şeylər var. Sərgi olub-olmamasına baxmadan mən gündə 10 saat işləyirəm. Çox adam elə bilir ki, mən cənubdakı evimdə səhərdən axşama qədər yatıram. Ancaq keçən il də 20 böyük tablo, bu il də 20 böyük tablo çəkmişəm. Gənclərə birinci məsləhətim-daha çox çalışmalarıdır. Bir də optimist olsunlar. Gənclərimiz səbirlə gözləməyi bacarmalıdır. Mənim bu nöqtəyə gələ bilməyim üçün 55 il keçdi. İraqda müharibə olmasaydı, dünyada Türkiyənin yerini bilmirdilər. Nefti olmasa, dünyada Azərbaycanın da harada olduğunu bilməyəcəkdilər. Mən Bakıda 15 gün qaldım, çoxlu foto çəkdim. İndi ölkəniz xeyli gözəlləşib. Nobellərin tikdirdikləri binaların arxitekturasının qorunması sevindiricidir. Bir neçə rəssamın emalatxanasına getdim. Bakıda hər evdən piano səsi gəlməsinə heyran oldum. Sənətimizi, ədəbiyyatımızı dünyaya tanıtmasaq, bizi heç kim tanımayacaq. Qabriel Qarsia Markesə qədər Kolumbiyanı dünyada neçə adam tanıyırdı? Argentinanı prezidentinə görə tanıyırlar, yoxsa Borxesə görə? Mahfuzun adı çıxan kimi hamı Misirlə maraqlandı. Dövlət bu işlərə dəstək verməlidir.