İncəsənət

Ana səhifə

İncəsənət

Hüsaməttin Koçan: “Atatürk türklərin mədəniyyət yaradan millət olduğunu meydana çıxarmaq üçün çox iş gördü” - MÜSAHİBƏ

Hüsaməttin Koçan: “Atatürk türklərin mədəniyyət yaradan millət olduğunu meydana çıxarmaq üçün çox iş gördü” - <font color=red>MÜSAHİBƏ</font>

15 dekabr 2009 04:07 (UTC +04:00)

İstanbul. Mais Əlizadə - APA. Sənətşünaslıq professoru, rəssam Hüsaməttin Koçanın APA-nın Türkiyə bürosuna müsahibəsi

- Hər yeni sərginiz sənət konsepsiyanızın bir hissəsi kimi ortaya çıxır. Bu sərginiz də istisna deyil...

- Bunu bir pilləkən kimi görə bilərsiniz. 90-cı illərdən etibarən mənim sənətim ənənəvi cizgi üzərində irəliləyib. 1992-93-cü illərdə Osmanlı, 1997-ci ildə Səlcuqlu mövzusunda, həm də ənənəvi yerlərdə sərgilər açdım. Mən buna inanıram: insan müasir dünyada söz və yer sahibi ola bilmək üçün öz həyatı ilə bağlı bir şeylər yazmalı və ya çəkməlidir. Əsərlərimdə ənənəvi strukturlara söykənərək müasir dinamizmi yaxalamağa çalışıram. Biz ənənə ilə həmişə pozitiv əlaqə yaratmaqda çətinlik çəkmişik - ya ənənəni lağa qoyuruq, ya da onu aşağılayırıq.

Mən Bayburtda anadan olmuşam. Müəyyən yaşa qədər mənim həyatımı oradakı gördüklərim, yaşadıqlarım və yaşca böyüklərin dedikləri düşüncələrimi formalaşdırdı. Mənim ənənəvi mədəniyyətimdə xalqımın keçmişi ilə bağlı, hətta şamansayağı motivlər var. Böyük şəhərlərə gələndə metropol dəyərləri ilə bizim qapalı əski dəyərlərimiz arasında bir “çatışma” başlayır. Bunun ilk örnəklərini universitetdə yaşayırıq. Universitet mənim ənənə ilə aramda olan problemi daha qarışıq bir vəziyyətə gətirdi. Sonradan gördüm ki, ali məktəb də mənim ənənəmlə birləşərək yaradıcılığımın önəmli komponentinə çevrilib. Mən anadan olduğum və yaşadığım coğrafiyanın tarixi və müasir mədəniyyətinin sintezindən kənar heç nə edə bilmərəm. Ona görə də tablolarımda həmişə parıltı var. Bu işıq və parıltı məni gələcəyə bağlayan ən önəmli ənənəvi faktordur.

- Eyni konsepsiya axtarışı fransız rəssamı Henri Matissdə də vardı - ənənəvi köklərini araşdırmaq üçün durub Afrikaya getmişdi. Və ya Pikassoda. Bu mənada 1970-ci illərdən başlayaraq Türkiyənin avanqard rəssamlarının sənətlə birlikdə fikir və düşüncə həyatında önəmli cığır açdığını görürük. Siz özünüzü bu prosesin hansı tərəfində görürsünüz?

- Fərqli nöqtələrə yönələn Türk rəsm sənəti toplumun öz qəlibi ilə bağlı sualları da gündəliyə gətirdi. Sənətkarların mövzu və fəlsəfə axtarışları rəsmi qurumlardan başqa bir çox özəl qurumun da bu axtarışlara dəstəyini özü ilə gətirib-gəldi. Məsələn, İstanbul Kültür və Sənət Vəqfinin (İKSV) təşkil etdiyi Bienallar türk sənətini dünyadakı avanqard məfhumlarla paralel nöqtəyə gətirdi. 1990-cı illərdən etibarən sərmayə özünə bir mədəniyyət infrastrukturu yaratma ehtiyacı hiss etdi. Mərhum Sakıp Sabancı ilə yaxın dostluğumuz olmasa da, hərarətli münasibətimiz vardı. Bir gün Sabancının o vaxt yaşadığı, indi isə sənət muzeyinə çevrilən evində yanğın olmuşdu. Mənə dedi ki, Osmanlı rəssamlarına ehtiyacım var. Auksion evinin sahibi Raffi Portakalı Sakıp bəyə nişan verdim. Daha sonra Sakıp Sabancı topladığı xətt kolleksiyasını Nyu-Yorkda nümayiş etdirdi. Sakıp bəy deyirdi ki, mənim topladığım tablo kolleksiyasını uşaqlarım daha yaxşı anlayacaq. Sakıp Sabancı 90-cı illərdə topladığı tablolarda üstünlüyü klassik türk rəsminə verməyə başladı. O vaxt bu işlərə Sabancı liderlik edirdi, daha sonra Eczacıbaşı mühüm addımlar atdı. 2000-ci ildən üzü bəri İstanbulda bir neçə özəl sənət muzeyinin yaradıldığını görürük. Bilirsiniz ki, Sakıp bəy 1998-ci ildə İstanbul boğazında yaşadığı Atlı köşkdən pencəyini götürüb çıxdı və o sarayı muzeyin ixtiyarına verdi. Rəssamlarımızdan Süleyman Saim Təkcan, Burhan Doğançay öz muzeylərini yaratdılar.

- Siz də Bayburtda öz muzeyinizi yaradırsınız...

- Əyalətdə olması baxımından mənim layihəm çox qiymətlidir. Bu, müxalif bir layihədir. Mən 92-ci ildə Silahxanada sərgi açanda bu, çoxlarının təəccübünə səbəb olmuşdu. Çünki o vaxtlar rəssamın Osmanlı dövrünə müraciət etməsini geriqalmışlıq kimi dəyərləndirirdilər. Mənim o vaxtkı Refah Partiyası ilə əməkdaşlıq etdiyimi düşünürdülər. İndiki baş nazirimiz Tayyip Ərdoğan o vaxt İstanbulun bələdiyyə başqanı seçilmişdi. Mən o vaxt sərgimin ənənə ilə bağlı olduğunu müdafiə etsəm də, nə ənənəçilər, nə də modernçilər bundan razı qalmadı. Mən o sərgimdə Osmanlı padşahlarının ailə tənhalığını göstərmək istəmişdim. Mən o əsərləri emalatxanamda olduğu kimi saxlayıram - bir neçəsinə müştəri çıxsa da, satmadım. Biz modernlik yolunda çox mühüm inqilablar etmişik-ancaq ənənə ilə barışmaq üçün çox vaxt itirmişik. Bu mənada Atatürk böyük bir dühadır - o, türklərin mədəniyyət yaradan millət olduğunu meydana çıxarmaq üçün çox iş gördü. Mən ənənələrimizin dəyərini,məsələn, Yaşar Kamalın əsərlərində daha yaxşı anladım. Biz ənənələrimizi nə qədər yaxşı dərk etsək, bu torpaqlar üzərində ayağımızı yerə daha güclü şəkildə basa biləcəyik.

- Dövlətin mədəniyyət sahəsindəki siyasətindən razısınızmı? Bunu dövlətin sənətkarlara yardım etməsi anlamında soruşmuram. Məsələn, Kazimir Maleviçin “Qara kvadrat” işi bir neçə il qabaq Rusiyada auksiona çıxarılanda Mədəniyyət Nazirliyi 1 milyon dollar verib tablonu aldı və Ermitaja qoydu. Həmin vaxt mən Osman Hamdi bəyin “Tısbağa tərbiyəçisi” tablosunun dövlət tərəfindən alınması üçün Türkiyənin mədəniyyət nazirinə məktub yazdım. Nazirdən gələn cavabda tablonu almaq üçün pul olmadığı yazılmışdı. Sizcə, dövlət sənətkarların maddi cəhətdən güclənməsi naminə onlardan əsər almalıdırmı və ya klassik tablolara külli miqdarda pul xərcləyib onları muzeylərə qoymalıdırmı?

- Dövlətin mədəniyyət siyasəti ilə yaxından məşğul olmuşam. Mənim mövqeyim-bu siyasətin daha çox sivil təşəbbüsə buraxılmasıdır. Çünki bu gün bizim millət vəkillərimizin sənətlə nə dərəcədə əlaqədar olması, onların ayda neçə dəfə kinoya və qalereyaya getməsi mənim çün qaranlıq məsələdir. Mən dövlətin rəsmi mədəniyyət siyasətinin olmasına qarşıyam. Türkiyədəki avtomobil sənayesi dövlətin himayəsi altında inkişaf edib. Dövlət ticarət və istehsal sahələrinə kifayət qədər dotasiya versə də, bunu mədəniyyət üçün etməyibr. Bu gün dövlətin muzeyləri boşdur, komissiyalar yaradılaraq rəssamlardan əsərlər alınmır. 2010-cu il üçün İstanbul Avropanın mədəniyyət paytaxtı seçilib-ancaq biz bundan səmərəli şəkildə istifadə edə bilmirik. Dövlət qurumlarımız hər şeydən əvvəl, sənətkarlarımızın dünyada tanınmasına çalışmalıdır. Mədəniyyət və turizm naziri bizim sahə üçün pozitiv bir insandır. Hazırda bizim yeganə üstünlüyümüz var: Türkiyədə sənətkarlar əsərlərinin satışından vergi ödəmirlər.

- Türkiyədəki dinamizmlə müqayisədə Azərbaycanın qalereyaçılıq, özəl muzeyçilik sahəsində xeyli süst qaldığını görürük. Azərbaycana bir mesajınız varmı?

- Bayburt Azərbaycana çox yaxındır - muzeyimin qapıları Azərbaycandan gələn hər kəsə açıq olacaq. Bizim də Azərbaycana tez-tez getməyimiz, müştərək layihələr həyata keçirməyimiz lazımdır. Bu mənada, aramızdakı sərhədləri aradan qaldırmaq üçün sənət ən yaxşı yoldur. Dünyamız axtarışda olanların dünyasıdır.