Maliyyə

Ana səhifə

Maliyyə

Azərbaycanın ticarət şəraiti indeksi ötən il 29% yüksəlib

15 fevral 2010 08:20 (UTC +04:00)

Bakı. Vahab Rzayev – APA-Economics. Dünyanın əksər ölkələrində tənəzzül müşahidə edildiyi halda, 2009-cu ildə Azərbaycanda müşahidə olunan iqtisadi artım ölkədə makroiqtisadi sabitliyin qorunması, hökumətin və Mərkəzi Bankının effektiv antiböhran fəaliyyəti sayəsində və habelə ilin II rübündən başlayaraq beynəlxalq konyunkturun yaxşılaşması nəticəsində baş verib. «APA-Economics»in məlumatına görə, bu barədə Mərkəzi Bankın 2009-cu il üzrə hazırladığı Pul İcmalında deyilir.

İcmala əsasən, maliyyə böhranı fonunda dünya bazarlarında qiymətlərin düşməsi ilə səciyyəvi olan 2009-cu ildə Azərbaycanın tədiyyə balansının profisiti əvvəlki illərlə müqayisədə bir qədər azalıb, bununla belə əlverişli xarici mövqe qorunub. Belə ki, xarici ticarət balansında müşayiət olunan müsbət meyllər davam edib, ticarət balansının profisiti isə müsbət olub. Xatırladaq ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, 2009-cu ilin yanvar-noyabr aylarında xarici ticarət dövriyyəsi 18,6 mlrd. dollar təşkil edib ki, bunun da 13,2 mlrd. dolları ixracın, 5,4 mlrd. dolları isə idxalın payına düşüb. Nəticədə, dövr ərzində xarici ticarət balansında 7,8 mlrd. dollar həcmində profisit yaranıb.

Ötən ilin II rübündən başlayaraq qiymət baxımından beynəlxalq konyunkturun Azərbaycanın xeyrinə dəyişməsi nəticəsində ölkənin ixracını təşkil edən məhsulların qiymətləri idxalı təşkil edən məhsulların qiymətləri ilə müqayisədə daha sürətlə artmağa başlayıb. Nəticədə, ticarət şəraiti indeksi ilin əvvəlindən 29% yüksəlib. Bu, o deməkdir ki, dövr ərzində daha az ixrac hesabına daha çox mal və xidmət idxal etmək imkanları mövcud olub. Qeyd edək ki, ticarət şəraiti indeksi müəyyən baza dövrünə nəzərən hesablanmış ixrac qiymətləri indeksinin idxal qiymətləri indeksinə nisbəti kimi hesablanır.

AMB-nin icmalında göstərilir ki, tədiyyə balansının müsbət saldoya malik olması ölkənin strateji valyuta ehtiyatlarının artımından aydın görünür ki, 2010-cu ilin yanvarın 1-nə ölkənin strateji valyuta ehtiyatları 20,4 mlrd. dollara yaxın olub və bu, 27 aylıq mal və xidmətlərin idxalına kifayət edir. Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları isə həmin tarixə 5,1 mlrd. dolları ötüb ki, bu da 7 aylıq mal və xidmət idxalını maliyyələşdirməyə kifayətdir.

Mərkəzi Bankın hesablamaları göstərir ki, 2009-cu ildə 9,3% real iqtisadi artımın 7,1 faiz bəndi daxili tələbin payına düşüb. Son istehlak xərcləri 2009-cu ildə iqtisadi artımın başlıca amili olub və əsasən ev təsərrüfatlarının istehlakından təsirlənib. Ötən ildə əhalinin pul gəlirləri real ifadədə 6,4% artıb və məcmu gəlirlərin 66,2%-i son istehlaka yönəldilib. Ümumilikdə, əhalinin son istehlak xərcləri 14,8 mlrd. manat və ya ÜDM-in 43%-ni təşkil edib.

İcmala əsasən, ÜDM-in artımı başlıca olaraq ticarət sektorundakı fəallıqdan təsirlənib ki, nəticədə, ÜDM-in 56.7%-i ticarət sahələrin payına düşüb və bu sahələr ümumi artımda 7,7 faiz bəndi səviyyəsində iştirak edib. Dövr ərzində ticarət sektorun artımı əsasən sənayedəki yüksək artım şərtləndirib ki, ticarət sektordakı 12%-lik artımın 11,7 faiz bəndi sənayenin payına düşüb. Sənayenin artımında isə neft sənayesi həlledici rol oynayıb.

Ötən il ərzində makroiqtisadi tarazlıq xarici balansın dəyişməsi və daxili tələbin dinamikasının təsiri altında formalaşıb. Məcmu tələbin xarici maliyyə mənbələrinin məhdudlaşması nəticəsində əsasən ilin birinci yarısında deflyasiya zonasına daxil olan iqtisadiyyat məcmu tələbin artırması hesabına dəstəklənməsi və xarici konyunkturun yaxşılaşması nəticəsində ilin ikinci yarısında deflyasiya zonasından çıxıb. Belə ki, beynəlxalq əmtəə bazarlarında qiymətlərin azalması, xüsusən də ərzağın ucuzlaşması, habelə məcmu tələbin artım tempinin yavaşıması ilin birinci yarısında 3%-lik deflyasiyaya səbəb olub. İyul-dekabr aylarında isə dünya əmtəə bazarlarında qiymətlərin qalxmağa başlaması, Mərkəzi Bankın pul siyasətini radikal yumşaltması hesabına məcmu tələbin aktiv dəstəklənməsi nəticəsində deflyasiya səngiyib və 2009-cu ilin iyul-dekabr aylarında 3,7%-lik inflyasiya qeydə alınıb. Nəticədə, il ərzində orta illik inflyasiya 1,5% təşkil edib ki, orta illik inflyasiyanın belə aşağı səviyyədə saxlanılması bütün sosial göstəricilərin real artımına müsbət təsir edib.