Media

Ana səhifə

Media

Azərbaycan telekanallarında nümayiş etdirilən filmlər ölkəyə necə gətirilir? Araşdırma

Azərbaycan telekanallarında nümayiş etdirilən filmlər ölkəyə necə gətirilir? <font color=#FF0000>Araşdırma</font>

22 fevral 2008 10:30 (UTC +04:00)

APA-nın araşdırmaları nəticəsində məlum olub ki, elə bu səbəbdən də ölkədə fəaliyyət göstərən prodüser mərkəzləri audiovizual əsərlərin istehsalına və dublyajına maraq göstərmir. “Aqil M. film” şirkətinin baş direktoru Aqil M. Quliyev APA-ya açıqlamasında bu sahədəki mövcud piratlıqla mübarizənin vaxtının artıq yetişdiyini bildirib: “Biz Türkiyə və Rusiyanın 10 il əvvəl keçdiyi mərhələni indi keçirik. Azərbaycan telekanalında bu gün çox sürətlə həyata keçirilən dublyaj tezliklə kanalların reytinqini dəyişəcək. Reytinq isə indi gəlir deməkdir”. Televiziya kanallarının əslində proqramları yayımlayan bir struktur olduğunu deyən A. Quliyev dublyaj sahəsində yalnız Azərbaycan Televiziyasının (AZ. TV) baza və mütəxəssislərinin olduğunu bildirib: “Müstəqil prodüser mərkəzinin edə biləcəyi dublyajı heç bir telekanal edə bilməz. Amma indi heç bir prodüser mərkəzi nə dublyaj, nə də film istehsalında maraqlıdır, çünki telekanallara tez dublyaj edib efiri doldurmaq daha əlverişlidir. Ona görə də bugünkü dublyajda filmin təqdimatı yoxdur, yalnız hərfi tərcümə aparılır”.
Bu gün film istehsalı və dublyajına bizim prodüser mərkəzləri də hazır deyil. Prodüser mərkəzlərinin rəhbərləri belə hesab edirlər ki, piratçılığın qarşısı alındıqca, bu sahəyə diqqət və maddi maraq artacaq. Bu isə prodüser mərkəzlərin inkişafı ilə nəticələnəcək. “Paralel” Prodüser Mərkəzinin bədii rəhbəri Elxan Cəfərov APA-ya açıqlamasında televiziya kanallarının bir müddətdən sonra istehsal və dublyajdan imtina edəcəyinə əminliyini bildirib: “Mən də bütün qanunsuz işləri, piratçılığı pisləyirəm. Televiziyaların istehsalla məşğul olması əslində qeyri-peşəkarlığın göstəricisidir. Bir müddətdən sonra onlar özləri bu işdən imtina edəcəklər”.
Azərbaycan Rejissorlar Gildiyasının rəhbəri Hüseyn Mehdiyev isə APA-ya açıqlamasında Azərbaycan telekanalları tərəfindən audiovizual əsər müəlliflərinin hüquqlarının pozulması hallarının nisbətən azaldığını bildirib: “Biz hələ Azərbaycan müəlliflərinin hüquqlarını qoruya bilmirik, o ki qala xarici müəlliflər olsun... Audiovizual əsər müəlliflərinin hüquqlarını daha çox pozan isə İTV kanalıdır. Digər kanallar isə demək olar ki, nümayiş etdirdikləri Azərbaycan filmlərinə görə qonorar ödəyir”. Rejissorun sözlərinə görə, xarici audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödənməsi sahəsində vəziyyət daha da acınacaqlıdır: “Çox az faiz film alınıb dublyaj olunur. Bu əsərləri yalnız bir-iki kanal lisenziya ilə alır, qalan filmlər isə teleməkana əsasən piratçılıqla gətirilir. Bu vəziyyət ölkəmizdə audiovizual əsərlərin inkişafına böyük zərbə vurur, çünki Azərbaycan filmini ilk növbədə telekanallar satın almalıdır. Amma telekanallar cəmi 2-3 manat xərc çəkib xarici film göstərir”. Gildiyanın kanalların mədəniyyət proqramına müdaxilə etmədiyini deyən H. Mehdiyev audiovizual əsərlərin ölkəyə gətirilməsinə ciddi nəzarət edən bir quruma ehtiyac olduğunu bildirib: “Biz bu missiyanı öz üzərimizə götürə bilərdik. Amma heç öz filmlərimizin müəlliflik hüququnun qorunması ilə bağlı vəziyyətə tam nəzarət edə bilmirik, xarici müəlliflərin hüquqlarını necə qoruyaq?”
Audiovizual əsərlərin ölkəyə gətirilməsinə yox, tamaşaçıya təqdim olunmasına isə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi nəzarət edir. Yəni tamaşaçıya təqdim olunana qədər audiovizual əsərlər nazirlik tərəfindən qeydiyyata alınır və onlara yayım vəsiqəsi verilir. Nazirliyin mətbuat katibi Zöhrə Əliyevanın APA-ya bildirdiyinə görə, bu qeydiyyat dövlətin və millətin təhlükəsizliyi baxımından, mentalitetimizə yad olan filmlərin nümayişinin qarşısının alınması məqsədi ilə 2007-ci ilin yanvarından həyata keçirilir. Onun sözlərinə görə, bütün ölkələrdə müəyyən pul ödənişi əsasında alınan bu yayım vəsiqəsi Azərbaycanda təmənnasız təqdim olunur: “Azərbaycanfilm” Kinostudiyasında istehsal olunan filmlər dövlətin və kinostudiyanın xüsusi məhsuludur. Televiziya kanallarının bu filmlərin istifadəsinə görə rüsum ödəməsi vacibdir”. Z. Əliyeva bildirib ki, bəzən bu nəzarətdən kənara çıxma hallarına rast gəlinsə də, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin qeydlərini telekanallar nəzərə alır. Onu da qeyd edək ki, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin telekanallardakı dublyaj studiyalarının işinə müdaxiləsi yalnız tövsiyə şəklində ola bilər. Daha keyfiyyətli dublyajı isə hamı haqlı olaraq, Cəfər Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyasından gözləyir. Təxminən 15 ildir ki, fəaliyyəti dayanan kinostudiyanın dublyaj studiyasının bərpası üçün smeta-layihə hazırlanır. Bu isə o deməkdir ki, yaxın gələcəkdə Azərbaycan tamaşaçısının tələbatını telekanalların film və dubyaj studiyasının məhsulları ödəyəcək.
Telekanallar isə tamaşaçıya təqdim olunan ekran əsərlərinin mövcud qanunvericiliyə uyğun şəkildə alındığını bildirərək, dublyaj üçün münasib texniki bazalarının olduğunu bildirirlər. ANS Şirkətlər Qrupu prezidentinin müşaviri Mayis Məmmədovun APA-ya bildirdiyinə görə, bu telekanalda yayımlanan filmləri şirkətin “Bakıfilm” studiyası təqdim edir: “Bu studiyada lazım olan əsas texniki baza yaradılıb. Biz filmləri tam qanuni şəkildə, əsasən Türkiyədən alıb gətiririk”. M. Məmmədov sözlərinə görə, telekanal teleserialların istehsalına da başlayıb: “Artıq “Qızlar” teleserialını tamaşaçılara təqdim etmişik. Bu il ərzində daha üç serialın çəkilməsini planlaşdırırıq”.
İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətinin (İTV) ictimaiyyətlə əlaqə və monitorinq şöbəsinin rəhbəri Tahir Məmmədov APA-ya kanalda yalnız lisenziyalı ekran əsərlərinin yayımlandığını və bu məhsulların arasında adi qaydada satılan, beynəlxalq qurumların və Azərbaycandakı diplomatik korpusların hədiyyə elədiyi nümunələrin olduğunu deyib. Alınan filmlərin qiymətini kommersiya sirri olduğundan açıqlamayan T. Məmmədov piratçılığın istənilən telekanalın beynəlxalq əlaqələrinə maneçilik törətdiyini vurğulayıb.
Qeyd edək ki, audiovizual məhsullar ölkəyə, əsasən Rusiya və Türkiyə bazarlarından müxtəlif şirkət və studiyalar, məsələn, “Səbuhi”, EBC “Qrand” və s. tərəfindən gətirilir. Lakin EBC “Qrand”dan APA-ya bildirilib ki, sifarişçiləri arasında telekanallar yoxdur.
Beləliklə, Azərbaycan tamaşaçısına təqdim olunan filmlərin ölkəyə hansı yolla - qanuni, yoxsa piratçılıqla gətirilməsini Azərbaycan Müəllif Hüquqları Agentliyinin (AMHA) müvafiq qurumlarla birgə ilk dəfə olaraq televiziyalarda bu il aparacağı monitorinqlər üzə çıxaracaq. AMHA-nın monitorinq qrupunun rəhbəri Alı İsmayılovun APA-ya bildirildiyinə görə, AMHA ilə Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, Qazaxıstan və Özbəkistanın müvafiq qurumları ilə müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqların qorunması sahəsində əməkdaşlıq haqqında sazişlər imzalanıb. Bu sazişlərə əsasən, bu ölkələrlə qonorar mübadiləsi həyata keçirilir. A. İsmayılovun sözlərinə görə, piratçılığa qarşı mübarizə məqsədilə, o cümlədən müəlliflərin və digər hüquq sahiblərinin şikayət ərizələri əsasında 2008-ci ildə audiovizual məhsulların satış bazarında, yayım təşkilatlarında, səsyazma studiyalarında, teatr-konsert müəssisələrində ardıcıl monitorinqlər aparılacaq. /APA/