Xarici siyasət

Ana səhifə

Xarici siyasət

Çin səfiri Çjan Xayçjou: “Son 11 ildə Azərbaycanla Çin arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 100 dəfə artıb”

27 mart 2007 10:11 (UTC +04:00)

- Azərbaycan ilə Çin arasında siyasi, iqtisadi və humanitar sahədə münasibətlər hansı mərhələdədir?
- Bu il Çinlə Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasının 15 ili tamam olur. Siyasi, iqtisadi, humanitar və digər sahələrdə əlaqələr gündən-günə inkişaf edir, iki ölkə arasında möhkəm dostluq və əməkdaşlıq əlaqələri qurulub. Çin Azərbaycan ilə münasibətlərə böyük əhəmiyyət verir, Çin Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan və diplomatik əlaqələr qurmuş ilk ölkələrdən biridir. Bundan başqa Çin və Azərbaycan bir birinin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir, xalqları tərəfindən seçilmiş inkişaf yollarına hörmət edir, beynəlxalq arenada mühüm məsələlər üzrə sıx məsləhətləşmələr aparır, bu sahədə əməkdaşlıq edir. Bizim ölkələr bir birinə etibar edən tərəfdaşlardır, Çin-Azərbaycan münasibətləri bərabərlik, qarşılıqlı fayda və birgə dinc yaşama prinsiplərinə əsaslanan dövlətlərarası münasibətlər üçün parlaq nümunədir.
- Bu il Çin Xalq Respublikası rəhbərlərinin Azərbaycana səfərləri nəzərdə tutulubmu?
- Diplomatik əlaqələr qurulduqdan sonra Çin ilə Azərbaycan arasında yüksək səviyyədə sıx əlaqələr mövcuddur. 1994-cü ildə məhrum prezident Heydər Əliyev Çinə ilk rəsmi səfər həyata keçirib. Səfər zamanı ikitərəfli əlaqələrin inkişafına təkan verən Çin ilə Azərbaycan arasında dostluq münasibətlərinin əsasları haqqında birgə bəyanat və 30-dan artıq vacib sənəd imzalanıb. 2005-ci ilin martında prezident İlham Əliyev Çinə rəsmi səfər edib, Çin Xalq Respublikasının sədri Xu Tsintao ilə çox mühüm görüşlər keçirib, ikitərəfli əlaqələrin gələcək inkişafına impuls verən müxtəlif məsələlər üzrə vahid mövqelər əldə edilib. 2000-ci ildə Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisinin daimi komitə sədri Li Pen, baş nazirin müavini Çen Tsiçen, parlament sədrinin müavinləri Van Binnan, Timur Davamati və Süy Tszəlu, xarici işlər naziri Li Çjaosin və baş prokuror Tszə Çunvan Azərbaycanda səfərdə olublar.
- Azərbaycan və Çin şirkətləri iqtisadi sahədə əməkdaşlığına dair hansı layihələr üzərində iş gedir?
- İqtisadi-ticari əməkdaşlıq sahəsində böyük nailiyyətlər var. Bizim rəsmi statistikaya əsasən, 1995-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 3 milyon 780 min dolları olubsa, 2006-cı ildə isə bu rəqəm 368 milyon dollara çatıb. Bu, son 11 il ərzində ölkələrimiz arasında ticarət dövriyyəsinin 100 dəfə artması deməkdir. Son illər hər iki ölkənin iqtisadiyyatı surətlə inkişaf edir, bu isə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır. Azərbaycan yeni geniş bazar kimi çinli sərmayədarların diqqət mərkəzindədir. Hazırda həm enerji, həm də qeyri-enerji sektorunda dinamik əməkdaşlıq mövcuddur, bu əlaqələr adi ticarət əlaqələrindən yeni texnologiya, kommunikasiya və texniki xidmət sahələrinə keçib. Çinin çox nüfuzlu şirkətləri artıq Azərbaycan bazarında fəaliyyət göstərir. Buna misal olaraq enerji sahəsində fəaliyyət göstərən SINOPEK və SNPC, rabitə sahəsində çalışan “HUA WEI” və “Yongxing” şirkətlərini göstərmək olar. “China National Electronic Equipment Corporation” şirkəti isə Xaçmazda yüksək tezlikli stansiyanın inşası üzrə tenderin qalibi olub. Cənubi Çin aviaşirkəti isə mülki aviasiya üzrə Azərbaycanda əməkdaşlıq edir. Çinin Çuntsin şəhərindən olan şirkət Sumqayıtdakı tərəfdaşları ilə şüşə istehsalı üzrə yeni zavod inşa etmək barədə razılığa gəliblər. Sıçıoan mexaniki avadanlıq ixrac-idxal korporasiyası Gəncədə alüminium zavodunun tikintisində iştirak edəcək. Gəncə maşınqayırma zavodu Çinin tanınmış “Çanan” şirkətindən maşın istehsalı üçün xətt alıb.
- Rəsmi Pekinin Bakı-Tiflis-Axalkələk-Qars dəmiryolu layihəsinə münasibəti necədir? Çin mallarının Avropaya çatdırılması üçün bu yoldan istifadə oluna bilərmi?
- Çin Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə hökumətlərinin Bakı-Tiflis-Axalkələk-Qars dəmiryolu xəttinin tikilməsinə dair qərarına hörmət edir. Arzu edirəm ki, bu yol üç ölkənin və bütün regionun xalqlarına yeni inkişaf şansları və real nəticələr gətirsin. Düşünürəm ki, bu xətt hazır olduqdan və surətli xidmət göstərdikdən sonra çinli müştərilər də öz mallarının nəqli üçün bu yoldan istifadə edə bilərlər.
- Azərbaycan və Çinin təhsil və mədəniyyət sahəsində əlaqələrinin mövcud durumunu necə dəyərləndirirsiniz?
- Çin ilə Azərbaycan arasında təhsil sahəsində mübadilə əməkdaşlığı mövcuddur. Hər il hökumət səviyyəsində tələbələrin təhsili üçün 15 dövlət təqaüdü ayrılır. Bundan başqa Çin hökuməti Çində təhsil alan azərbaycanlı tələbələr üçün birtərəfli təqaüd ayırır, bu il 10 tələb üçün belə təqaüd ayrılıb. Biz Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrində əlaçı oxuyan və Çin mədəniyyəti ilə maraqlanan, Çin dilini öyrənmək istəyən tələbələri seçəcəyik. Bunun üçün Çin dilində çıxış üzrə müsahibə keçirəcəyik, müsahibə qalibləri Çində oxumaq şansı əldə edəcək. Bundan başqa qeyri-hökumət xətti ilə Çində və Azərbaycanda təhsil alan tələbələrinin sayının ildən-ilə artdığını söyləmək olar. Hazırda Azərbaycanda 200-dən artıq çinli tələbə təhsil alır.
- Çində yaşayan və türk dilləri qrupuna məxsus olan uyğurlar ilə Azərbaycan arasında birbaşa əlaqələr varmı?
- Çində 56 millət yaşayır, uyğurlar ən böyük milli azlıqlardan biridir. Onlar öz ana dili, yazısı, dil və həyat tərzini qoruyublar. “12 uyğur muğamı” Çində çox populyardır, bu muğamlar YUNESKO-nun qeyri-maddi dünya irsinə daxildir. Uyğurların əksəriyyəti Sintszyan-Uyqurs Muxtar Rayonunda yaşayır. Rayon mərkəzi olan Urumçi ilə Bakı arasında iki xalqın əlaqəsi üçün rahatlıq yaradan birbaşa hava xətti mövcuddur. Əvvəllər “Azərbaycan Hava Yolları” Dövlət Konserni tərəfindən həftədə bir reys həyata keçirilirdisə, keçən ildən Cənubi Çin aviaşirkəti Urumçi-Bakı marşrutu açıb və bu marşrutla həftədə iki dəfə uçuşlar həyata keçirir. Bəzi hallarda bu reyslərə bilet əldə etmək problemi yaranır. Bir çox azərbaycanlılar Urumçidə Çin vətəndaşları, o cümlədən uyğurlarda birbaşa münasibətlər qurub. Azərbaycanlılar Çini məhz Urumçi şəhəri vasitəsilə tanıyıblar. Urumçi bizim xalqlar arasında əməkdaşlıq və ünsiyyətin dərinləşməsi üçün böyük və vacib rol oynayır. /APA/