Xarici siyasət

Ana səhifə

Xarici siyasət

AKP-nin bağlanması üçün presedent - TƏHLİL

AKP-nin bağlanması üçün presedent - <font color=red> TƏHLİL </font>

18 iyun 2008 09:49 (UTC +04:00)

Ankara. Mayis Əlizadə - APA. İqtidardakı AKP ilə müxalifətdəki MHP-nin sövdələşərək parlamentdən keçirdikləri və ali məktəblərdə hicabı sərbəstləşdirən Konstitusiya dəyişikliyinin Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən ləğv edilməsi bu məlum həqiqəti bir daha təsdiqlədi: məhkəmə hakimiyyəti müstəqil olmayan siyasi sistem diri deyil. 11 üzvdən ibarət Konstitusiya Məhkəməsinin 9 üzvü AKP-MHP sövdələşməsini Türkiyənin dünyəvi dövlət quruluşuna zidd addım kimi şərh etdi. Siyasi təhlilçilərin əksəriyyəti bu qərarın AKP-nin qapadılması tələbi ilə Konstitusiya Məhkəməsində davam edən proses üçün presedent olacağını bildirirlər.
Əslində hər şey yanvarın 14-də başladı. Madriddə mədəniyyətlər ittifaqına həsr edilmiş beynəlxalq konfransda çıxış edən baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan məşhur “lap tutalım, hicab siyasi simvoldur. Biz siyasi simvol olsa da, hicab problemini həll edəcəyik və indiyə qədər məzlum olmuş qızlarımız başlarını örtərək ali məktəblərə gedəcəklər” bəyanatını verdi. Vəzifələrindən biri siyasi partiyaların fəaliyyətinin Konstitusiyaya uyğun olub-olmadığına nəzarət etmək olan baş prokurorun bu açıqlamaya reaksiyası gecikmədi. Əbdürrəhman Yalçınkaya AKP lideri və baş nazir R. T. Ərdoğana xəbərdarlıq edərək dedi ki, əfəndilər, cızığınızdan çıxırsınız və bu səpkili açıqlamaların hamısı qovluğa yığılır. Amma nə fayda? Baş prokuror kim idi ki? Xalq 22 iyulda AKP-yə səs vermişdi və hökumət istədiyini edə bilərdi. “Lampa partiyası”nın qaz verənləri, pis çıxmasın, baş prokuroru yaş yuyub-quru sərirdilər. Sanki final matçı oynanırdı və qarşıya qoyulan məqsədə çatmaq üçün 45 dəqiqə vardı. Martın 14-nə qədər olan atmosfer belə idi. O gün axşamüstü baş prokuror Əbdürrəhman Yalçınkayanın 47% səs alaraq təkbaşına iqtidarını gücləndirən bir partiyanın qapadılması tələbi ilə Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etməsinə AKP-liləri uzun müddət inandırmaq mümkün olmadı. Meydanlara çıxan Tayyib bəy yaz yağışları kimi guruldadı: “Millətin iradəsinə heç kim ipoteka qoya bilməz”. Baş prokuror-Konstitusiya Məhkəməsi-AKP üçbucağında cərəyan edən proseslərdə məzlum rolunu bu dəfə Tayyib Ərdoğan və hicablılar öz öhdələrinə götürmüşdülər. Konstitusiya Məhkəməsinə Turqut Özal tərəfindən üzv təyin edilmiş, keçən ilin yayında isə məhkəmənin digər 10 üzvünün dəstəyi ilə sədr seçilən ixtisasca mühasib Haşim Kılıç ali məktəblərdə hicabı sərbəst buraxan Konstitusiya dəyişikliyi barədə ana müxalifətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyasının şikayətini analiz etmək üçün raport hazırlayan Osman Cana 90 gün möhlət vermişdi. 80 gün işləyəndən sonra Osman Can Konstitusiya Məhkəməsinə təqdim etdiyi raportda üzvlərə məsləhət gördü ki, Konstitusiya dəyişikliyi ölkənin əsas qanununun dünyəvilik prinsipinə zidd deyil və şikayət rədd edilməlidir. Bu, sadəcə, tövsiyə mahiyyətli bir təklif idi. Konstitusiya Məhkəməsi iyunun 5-də ali məktəblərdə hicabı sərbəstləşdirən Konstitusiya dəyişikliyini dünyəvilik prinsipinə zidd sayaraq ləğv etdi. Bu qərarın lehinə 9, əleyhinə isə 2 nəfər (biri sədr Haşim Kılıç) səs verdi. Yeni bir qiyamət ssenarisi yazan islamçı-liberal media Tayyib Ərdoğana necə ilham verdisə, partiyasının parlament qrupunun son iclasında hər kəs baş nazirdən rasional, sakitləşdirici bir xitab gözləyərkən hökumət başçısı millət vəkillərini “mindikləri qatarı tərk etməməyə” çağırdı. Cərəyan edən hadisələrdə TBMM-nin sədri Köksal Toptanın Konstitusiya Məhkəməsinin funksiyasının azaldılaraq 70-ci illərdə olduğu kimi, Senat yaradılmasını təklif etməsi mübahisələrə səbəb oldu. Keçən il noyabrın 20-də parlamentdəki otağında Köksal Toptandan APA üçün müsahibə alarkən soruşmuşdum: “Böyük bir konsensusla Məclis sədri seçildiniz. Biz sizi əcnəbi mediaya Türkiyədəki dünyəvi sistemin qarantiyalarından biri kimi təqdim etdik. Bu mövqeyinizdə hər hansı dəyişiklik ola bilərmi?” TBMM sədri cavabında “Türkiyədəki dünyəviliyin qarantiyalarından biri kimi təqdim edilməyim məni çox sevindirir və bu mövqeyimdə dəyişiklik olması mümkün deyil”, söyləmişdi. Amma baş nazir Ərdoğanla görüşəndən sonra 30-40 il əvvəl mövcud olan siyasi sistemi yenidən gündəliyə gətirməsi K. Toptanın bitərəfliyini qoruya bilməyərək AKP sözçüsü durumuna düşməsi iddialarının səslənməsinə səbəb oldu. Yəni yaranmış vəziyyətdə siyasi təcrübəsi və tutduğu vəzifə etibarilə güvənilən arbitr rolunu oynaması arzu edilən, bir zamanlar Süleyman Dəmirəlin varisi kimi təqdim edilən, Doğru Yol Partiyasının sədri postu üçün Tansu Çillərlə iki dəfə yarışa girib uduzan Köksal Toptan bu situasiyada AKP-yə yaxın durmağa üstünlük verdi. Onun parlamentdə təmsil olunan partiyaların liderləri ilə deyirmi masa keçirmək təklifi cavabsız qaldığı kimi, bu partiyaların parlamentdəki qrup sədrlərinin müavinləri ilə keçirdiyi görüş də lazımi effekti vermədi. Baş nazir isə sərmayə bazarında səhmlərin qiymətdən düşməsi və faizlərin yüksəlməsinin günahını ənənəyə uyğun olaraq ana müxalifət liderinin üstünə atdı.
Baş prokurorun ittihamnaməsi, keçmişdəki Rifah və Fəzilət partiyalarının təcrübəsi, Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinin hicabla bağlı güzəştsiz qərarları və R. T. Ərdoğanın AKP millət vəkillərini “qatardan enməməyə” çağırması göstərir ki, AKP-nin qapadılması ehtimalı yüksəkdir və Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı bu ehtimalı daha da gücləndirib. Baş prokuror prezident Abdulla Güldən başqa, Tayyib Ərdoğan, Bülənt Arınç da daxil olmaqla, AKP-nin 37 millət vəkilinin siyasi fəaliyyətinin 5 il müddətinə yasaqlanmasını işləyir. Siyasət kulisləri AKP-nin gələcəyi ilə bağlı ssenarilərlə dolub-daşarkən R. T. Ərdoğanın “əmanətçisi” kimi təqdim edilən xarici işlər naziri Əli Babacan Avropa Parlamentində belə bir bəyanatla çıxış etdi: “Türkiyədə təkcə müsəlman olmayanlar deyil, müsəlmanlar da dinin bir çox şərtlərini yerinə yetirə bilmir”. Yəni hər gün deyil, hər saat, hər an yeni bir açıqlama, yeni bir hərəkətlənmə, yeni bir mübahisə atmosferi. AKP-ni qeyd-şərtsiz dəstəkləyən medianın baş prokuror və Konstitusiya Məhkəməsinə yaylım atəşi isə davam edir. Buna paralel olaraq “dövlət çevrilişinə cəhd” iddiası ilə içəriyə göndərilən “Ergenokon” dəstəsinin sıraları gündən-günə genişləndirilir. Proseslər siyasi arenadan daha çox prokurorların otaqlarında və məhkəmə salonlarında cərəyan edir. Tayyib bəyin parlamenti yay tətilində açıq tutmaq istəməsi Konstitusiya Məhkəməsinin qəbul edəcəyi qərarla bağlı hər cür hazırlığın yapıldığına işarə etmirmi? 47% səslə təkbaşına iqtidarını gücləndirən AKP bir il sonra yenidən seçkiyə getməyi planlaşdıra bilərmi? Məhkəmə qərarından asılı olmayaraq AKP bütövlüyünü qoruya biləcəkmi, yoxsa parçalanmalar qaçılmazdır? Tayyib Ərdoğanın idarə etməyəcəyi və ya kənardan idarə edəcəyi yeni bir partiya eyni dərəcədə güclü olacaqmı?
Keçən yay olduğu kimi, Türkiyənin bu yayı da isti, həm də çox isti olacaq. “Tutalım”la başlayan 14 yanvar marafonundan bu günə qədərki zaman kəsiyində isə Türkiyə bir həqiqəti təsdiqləmiş oldu: Müstəqil məhkəmələri olmayan ölkələrin demokratik rejimləri qoruma refleksi qalmır. Konstitusiya Məhkəməsi ölkənin dünyəvi rejimini qorumaq üçün önəmli bir qərara imza atıb.