Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Müxalifət Azərbaycanda proporsional sistemin tətbiqini istəyir, hakim partiya isə bunun əleyhinədir

14 yanvar 2010 08:52 (UTC +04:00)

Bakı. Elnur Məmmədli - APA. Müxalifət partiyaları parlament seçkiləri ilində Azərbaycanda proporsional seçki sisteminin bərpası məsələsini yenidən gündəmə gətirib. APA-nın məlumatına görə, 2002-ci ildə keçirilən referendumda ləğv olunmuş proporsional seçki sisteminin bərpası üçün müxalifət aidiyyəti dövlət qurumlarına müraciət etmək fikrindədir. Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğlu APA-ya açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanın Avropa Şurası qarşısında götürdüyü öhdəliklər, demokratikləşmə və siyasiləşmənin başlanması üçün bu addımın atılması vacibdir. Müxalifətin hakimiyyəti proporsional seçki sistemini bərpasına məcbur etmək imkanının olmadığını deyən S. Cəlaloğlu buna baxmayaraq, tələbin gündəmdə qaldığını qeyd edib: “Ola bilsin ki, bu tələb kütləvi aksiyalar vasitəsilə də irəli sürülsün. Amma bu nə dərəcədə mümkün olacaq, məlum deyil. Bu gün keçmiş SSRİ ölkələrinin heç birində majoritar seçki sistemi yoxdur. Partiyalı sistem demokratiyanı atributlarından biridir. Majoritar sistemdə isə partiya inkişaf edə bilmir. Milli Məclisə seçkilər keçirilirsə, millət vəkili statusundan söhbət gedirsə, o zaman majoritar qaydada seçilən insanın milli səviyyədə fəaliyyəti məntiqlə ağıla sığan deyil. Gərək o, bütün Azərbaycandan səs alsın ki, millət vəkili adını daşısın. Bu baxımdan proporsional qaydada seçilmək millət vəkilinə daha çox hüquq verir”.

S. Cəlaloğlu bildirib ki, proporsional seçki sistemi həm demokratikləşmənin inkişafı, həm də siyasi inkişaf və partiyaların siyasi həyatda iştirakı baxımından vacibdir: «Çoxpartiyalı siyasi sistemlərdə baş aktyor partiyalardır, şəxslər deyil. Majoritar sistemdə isə fərdi keyfiyyətlər əsas götürülür ki, bunun da ümummilli məsələlərə aidiyyəti yoxdur». ADP sədri hesab edir ki, bu sistemin bərpası üçün həm iqtidar, həm də müxalifət siyasi iradə göstərməlidir.

Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbər də APA-ya bildirib ki, Müsavat Partiyası həmişə proporsional seçki sisteminin ləğvinə etiraz edib, proporsional seçkinin Azərbaycanın demokratik siyasi inkişafının maraqlarına cavab verən sistem olduğunu bildirib: “Biz hər zaman bu sistemin bərpasını tələb etmişik. Bununla bağlı Müsavat Partiyasının mövqeyi həm cəmiyyətə, həm Milli Məclisə təqdim olunub. Bu da ondan ibarətdir ki, parlamentdə yerlərin sayı artırılmalı, ən azı 200-dən çox olmalıdır. Konkret olaraq hazırladığımız layihədə 201 yer göstərmişik. Müsavat Partiyası hesab edir ki, indiki reallıqlarda bu yerlərdən yarısı proporsional sistem, yarısı isə majoritar seçki sistemi ilə müəyyənləşməlidir».

İ. Qəmbərin sözlərinə görə, seçici imzaları toplayıb proporsional seçki sisteminin bərpası üçün referendumun keçirilməsi təklifini də irəli sürmək mümkündür: “Biz yalnız proporsional seçki sisteminin bərpası deyil, ümumiyyətlə seçki sistemində ciddi islahatların aparılmasını zəruri sayırıq. O cümlədən seçki komissiyalarının yenidən təşkili və seçkilərdə iştirak edən bütün tərəflərin etimadını qazanmış seçki komissiyasının qurulmasını vacib hesab edirik. Bu, hakimiyyətlə müxalifət arasında paritet əsaslarla qurula bilər. Bizim bir sıra başqa təkliflərimiz də var ki, onları parlamentə təqdim etmişdik. Bu istiqamətdə bizim partiya daxilində də, müxalifət daxilində də müzakirələrimiz olur. Mövqeyimizi cəmiyyətə və hakimiyyətə təqdim etmişik və bunu davam etdirəcəyik. Proporsional seçki sisteminin bərpası Azərbaycanın da mənafeyinə uyğundur”.

Milli Birlik Hərəkatının lideri Lalə Şövkət də APA-ya proporsional seçki sisteminin bərpası ilə bağlı tələbin gündəmdə olduğunu deyib: “Biz bu istiqamətdə müəyyən addımlar atmışıq. 2005-ci ildə də bunun üzərində müzakirələr apardıq və neçə vaxtdır, bunun üzərində işləyirik. Amma bu bizdən yox, iqtidardan asılı olan bir məsələdir. Bu gün reallıqdan çıxış etmək lazımdır. 2005-ci ildə də bu müzakirələr aparıldı və biz təkliflərimizi parlamentə təklif etdik, amma buna baxan olmadı». L. Şövkət müxalifətin proporsional seçki sisteminin bərpası tələbinin seçki ilində də prioritet olacağını qeyd edib.

Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) icra katibinin müavini Mübariz Qurbanlı isə APA-ya açıqlamasında deyib ki, Azərbaycanda 2002-ci ildən tətbiq olunan majoritar seçki sistemi özünü doğruldub: “Majoritar seçki sistemi dünyanın əksər ölkəsində mövcuddur. Biz bu sistemə tərəfdarıq və proporsional seçki sisteminə qayıtmağa ehtiyac görmürəm. Əgər müxalifət demokratiyanın əsas atributlarından birinin proporsional seçki sistemi olduğunu bildirirsə, majoritar seçki sisteminin olduğu Böyük Britaniya bəyəm antidemokratik ölkədir? Onlarla demokratik ölkə göstərə bilərəm ki, orada proporsional seçki sistemi heç vaxt tətbiq olunmayıb, tarix boyu majoritar seçki sistemindən istifadə edilib. ABŞ-da da majoritar seçki sistemindən istifadə edilir. Yəni hər ölkənin müəyyən seçki sistemi var. Proporsional sistemin özünün bu gün Almaniyada, İtaliyada yayılmış formaları belə əslində majoritar seçki sistemidir. Yəni burada kimin namizədlər siyahısının neçənci yerində dayanmasından asılı olmayaraq, vətəndaş şəxslərə səs verir. Bu gün dünyanın əksər hissəsində şəxsiyyətə və siyasi xəttə səs vermək aparıcı yer tutur. Əslində, siyasi xətdən öncə şəxsiyyətə səs verilir”. M. Qurbanlı Azərbaycanda qarışıq seçki sistemindən bir müddət istifadə edildiyini də xatırladıb: “Amma təcrübə göstərir ki, ən yararlı sistem majoritar sistemdir”.