Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Akademik Budaq Budaqov: “Azərbaycanda sovet dövründən coğrafi adların hələ də qalmasının günahı yerli icra hakimiyyətlərindədir” - MÜSAHİBƏ

Akademik Budaq Budaqov: “Azərbaycanda sovet dövründən coğrafi adların hələ də qalmasının günahı yerli icra hakimiyyətlərindədir” - <font color=red>MÜSAHİBƏ</font>

05 aprel 2010 10:08 (UTC +04:00)

- Coğrafi adlar hansı prinsiplərlə dəyişdirilir?

- Coğrafi adlar dinamik məsələdir. Bu proses bir neçə hissəyə ayrılır. Birinci növbədə yeni yaranan məntəqələrə coğrafi adlar verilir. İkinci istiqamət köhnə və tarixiliyi olmayan adların dəyişdirilməsidir. Təsəvvür edin ki, Sovet hakimiyyəti dövründə Azərbaycanda təkcə Lenin adına 111 yer var idi. Ondan bir qədər çox Kirovun və digər şəxslərin adlarına rast gəlinirdi. Beləliklə qədim coğrafi adlar unudulurdu. Milli Məclisin Toponimiya Komissiyasının qarşısında duran ən əsas vəzifə qədim coğrafi adları bərpa eləməkdir. Bundan başqa biz yeni yaranan coğrafi adlara tarixi baxımdan yanaşırıq. Müasir dövrə uyğun olaraq isə yeni coğrafi adlar veririk. Azərbaycanda əhali çox sürətlə artır, yeni qəsəbələr yaranır. Biz rayon icra hakimiyyətlərinin yazıb təqdim etdiyi işlərə baxırıq və bu zaman əsasən tarixiliyə üstünlük veririk.

- Ermənistanda Azərbaycan məxsus coğrafi adların hamisi dəyişdirilib. Bu sahədə hər hansı bir araşdırma aparılırmı?

- Coğrafi adlar böyük tarixi əhəmiyyətə malikdir. Coğrafi adlar orada yaşayan xalqın dilidir. Biz Qiyasəddin Qeybullayavlə Ermənistanda Azərbaycana aid olan coğrafi adların izahlı lüğətini yazmışıq. Orada olan beş minə qədər coğrafi ad ancaq türk adlarıdır. Erməni adları demək olar ki yoxdur. Olanlar da təhrif və tərcümə olunmuşlardır. Məsələn, Eçmidəzin əslində Üçmiədzin deməkdir. Üç türk sözüdür, müədzin də ərəbcə ibadəgahdır. Onlar özləri də etiraf edirlər ki, toz kimi dünyanın hər tərəfinə dağılıblar və haradan gəlib, harada məskunlaşdıqlarını özləri də dəqiq bilmirlər. Belə olan halda onların “Dənizə-dənizə böyük Ermənistan” iddiaları mənasız və gülüncdür. Yenə də deyirəm ki, Ermənistanda olan coğrafi adların böyük əksəriyyəti Azərbaycana məxsus olduğu üçün bu ərazilər də Azərbaycana məxsusdur.

- Yeri gəlmişkən, Gürcüstanda da azərbaycanlılara məxsus qədim coğrafi adları dəyişdirilməkdədir.

- Ermənistandan fərqli olaraq Gürcüstanda bu bir qədər proqressiv formada həyata keçirilir. Biz Qiyasəddin Qeybullayavelə Gürcüstanda olan Azərbaycan coğrafi adlarının dəyişdirilməsini də yazmışıq. Bu, onların daxili işidir. Məsələn, Araxlını Araxlo eləyirlər. Ermənilər isə Azərbaycana məxsus coğrafi adları kərənti ilə biçiblər. Onlar bu işlə hələ sovet vaxtı məşğul olsalar da, tam nail ola bilməmişdilər.

- Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində hələ də Sovet dövründən qalma adlara rast gəlinir. Bunları niyə dəyişmirsiniz?

- Bunun günahı bizdə yox, yerli icra hakimiyyətlərindədir. İcra hakimiyyətləri yazıb göndərməlidirlər, biz də dəyişməliyik. Onlar bizə təkliflərini göndərməyəndən sonra bizim belə bir iş görməyə ixtiyarımız yoxdur.

- Ümumiyyətlə coğrafi adların bir statistikası hazırlanırmı? Məsələn Azərbaycanda nə qədər coğrafi ad var və onun nə qədərini dəyişdirmək lazımdır?

- Belə bir kitab hazırlanır, yaxın vaxtlarda Milli Məclisdə çap olunacaq. Həmin kitabda hər şey öz əksini tapacaq. Elə coğrafi adlar var ki, onların yaşaması üçün vaxt tələb olunur.

- Milli Məclis bir neçə gün əvvəl Dəvəçi rayonun adı dəyişdirərək Şabran adlandırdı. Bu isə birmənalı qarşılanmadı. Sizin fikriniz necədir?

- Şabran Azərbaycanın tarixi bir şəhərdir. Orada qazıntı işləri aparılıb və çox qiymətli tapıntılar ortaya çıxıb. Dəvəçi isə o qədər də tarixi olmayan bir coğrafi addır. Qabaqlar o əraziyə Dəvəçibazar deyirdilər. Bu gün bu adın dəyişdirilməsi mühüm əhəmiyyətə malikdir.

- Son illər Azərbaycanda çoxlu sayda yeni qəsəbələr yaranıb. Onların əksəriyyəti isə Bakı ətrafında yerləşir və şərti olaraq “yeni yaşayış massivi” adlanır. Bu yaşayış massivlərinin nə vaxt öz adı olacaq?

- Yenə də deyirəm ki, bu, rayon icra hakimiyyətlərinin işidir. Onları belə massivləri qeydiyyata almalı, yazıb bizə göndərməlidirlər. Əlbəttə ki, yeni yaranan yaşayış yerlərinə münasibət bildirilməlidir. Belə yerlərə yeni, müasir adlar verilməlidir. Bəzi rayon icra hakimiyyətləri çox passiv hərəkət edir, ərazilərində olan bir çox adları bizə yazıb göndərmirlər. Biz isə heç bir iş görə bilmirik. Bizim məsələ qaldırmaq hüququmuz yoxdur. Biz hər zaman coğrafi adların keşiyində olmalıyıq...