Maliyyə

Ana səhifə

Maliyyə

Azərbaycanda dolların cari məzənnəsi daha da artırıla bilər

07 oktyabr 2008 10:01 (UTC +04:00)

Belə ki, ölkədə dolların bahalaşması deyil, avronun kəskin ucuzlaşması müşahidə olunur.
Azərbaycan Milli Bankın «APA-Economics»ə verilən məlumata əsasən, oktyabr ayının əvvəlindən dolların manata qarşı möhkəmlənməsi 0,37% təşkil etdiyi halda, avronun manata qarşı enməsi 6,7%-ə bərabər olub. Halbuki bu ayın əvvəlindən dünya bazarında avro/dollar məzənnəsi 5,8% düşüb.
Maraqlıdır ki, avronun dollara qarşı ucuzlaşması Amerikada maliyyə böhranı fonunda baş verir. Lakin etiraf etmək lazımdır ki, bu ucuzlaşma son günlər daha da intensivləşib və buna səbəb Avropada iki ən iri maliyyə qurumu olan «Fortis» və «Hypo Real Estate»in müflisləşməsi ilə bağlı ehtimallardır. Bundan əlavə, Amerikada «Polson planı»nın qəbul edilməsi də prosesə təsir göstərib.
Maliyyə bazarlarında dolların bahalaşmasının digər bir səbəbi ondan ibarətdir ki, hazırda fond bazarlarında xaotik vəziyyəti yaranıb, satış təklifləri tələbatı kəskin üstələyir, investorlar əksər səhmlərə inanmır və yalnız likvid aktivləri toplamağa çalışırlar. Ən iri likvid aktiv isə puldur və buna görə dünya maliyyə bazarlarında dollara tələbat artır, nəticədə, onun məzənnəsi yüksəlir. Digər tərəfdən oxşar vəziyyət neft bazarında müşahidə olunur. Belə ki, treyderlər qiymətin kəskin düşməsi səbəbindən noyabr fyuçerslərini satmaq və aktivlərini pula çevirməyə çalışır.
Beləliklə, həm fond bazarında, həm neft bazarındakı hadisələrin nəticəsində pula tələbat artır. Həmçinin, Amerika və artıq Avropada iri maliyyə qurumlarının müflisləşməsi «domino» effekti yaradır və investorlar (əsasən, orta və kiçik investorlar) bütün əməliyyatlarını dayandırır və aktivlərini satmağa çalışırlar. İri investorlar isə müflisləşməyə doğru gedən maliyyə qurumlarını öz xeyirlərinə olan şərtlərlə almağa çalışır. Nəticədə, Amerika və Avropada kapitalların yenidən bölüşdürülməsi baş verir.
Analitiklərin fikrincə, hazırkı vəziyyət yaxın perspektiv üçün qüvvədə qalacaq. Çünki Avropanın həm iqtisadi göstəriciləri qənaətbəxş deyil, həm də maliyyə qurumlarının, o cümlədən ipoteka bank və fondlarının yeni müflisləşməsi faktları istisna olunmur. Yəni, dolların avroya qarşı bahalaşması davam edə bilər. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, «Polson planı» çərçivəsində hələ ciddi addımlar atılmayıb və 700 mlrd. dollar məbləğində likvidlik bazarlara daxil edilməyib. Bu proses baş verdikdən sonra isə dolların taleyini proqnozlaşdırmaq çətindir, lakin onun ucuzlaşması ehtimalı böyükdür.
Azərbaycanda isə yaxın vaxtlarda dollar/manat məzənnəsində kəskin dəyişməni gözləmək olmur, avronun ucuzlaşması isə istisna edilmir. Bununla yanaşı bir məqamı vurğulamaq lazımdır ki, əgər neftin ucuzlaşması davam edərsə, Azərbaycanın neft gəlirlərinin manat ifadəsində olan həcminin artması üçün dolların bahalaşmasına yol verilə bilər.