MDB

Ana səhifə

MDB

15 il müharibə və sülh arasında - REPORTAJ

15 il müharibə və sülh arasında - <font color=#FF0000>REPORTAJ</font>

16 may 2008 09:14 (UTC +04:00)

Onları yekə qarınlarını gizlədə bilməyən cins və futbolka geyinmiş gənc gürcülər müşayiət edir. Musiqi davam edir, gənclər isə alman pivəsi içərək ədəbiyyat və siyasət haqqında danışırlar.

Bura Tiflisdir. Yuxarıdakı Gürcüstan paytaxtının həyatından seçilmiş xüsusi bir səhnə deyil. Paytaxtın daş döşənmiş küçələri ilə bir neçə dəqiqə hərəkət etmək kifayətdir ki, hətta adi günlərdə belə ağzına kimi dolu olan onlarla belə yer görəsiniz. Dar küçələrin gözəllik və romantizmi geniş və işıqlı prospektlərlə harmoniya təşkil edir.

Paytaxtda demək olar ki, bütün hökumət binalarında Gürcüstan bayrağı ilə yanaşı Avropa Birliyinin bayrağı dalğalanır. Şota Rustaveli prospektində asılmış şüarda isə deyilir: “Xarici siyasətimizin əsas məqsədlərindən biri NATO-ya inteqrasiyadır”.

Amma bu, Gürcüstanın həyatını xarakterizə edən yeganə səhnə deyil. Paytaxtdan 20 kilometr uzaqda, “Tiflis dənizi” adlanan sahədəki sanatoriyanın yarıuçmuş binalarında 15 ilə yaxındır ki, Abxaziyadan olan 500 qaçqın ailəsi yaşayır. Köndələn binalar 80-ci illərdən bu yana bir dəfə də olsun, təmir edilməyib, bir neçə il əvvəl baş verən zəlzələdən sonra isə bina yaşayış üçün tam yararsız hala düşüb. Pəncərələr əvəzinə rütubətdən qaralmış karton parçaları, bir hissəsi dağılmış dam örtüyü, dözülməz iy, çat-çat divar və tavanlar, zamanın və soxulcanların çürütdüyü taxta döşəmələr, istilik, su, elektrik, kanalizasiya sistemindən məhrum otaqlar Gürcüstanın məcburi köçkünlərinin gündəlik məişəti bu cürdür.

“Mənim Abxaziyada hər şeyim vardı ikimərtəbəli ev, yaxşı iş, ailəm iki gözəl-göyçək oğlum, ərim... ” Bu sözləri 48 yaşlı gürcü qadın Nani söyləyir. O, həyatının ən yaxşı illərini Abxaziyada keçirdiyini bildirir: “İndi isə donuzxanada yaşayıram. Özüm özümdən utanıram, amma nə etmək olar? Mənə kim kömək edəcək? İki oğlum və ərim münaqişədə həlak olub. Dövlət? Hansı dövlət? Biz ancaq seçkilərdən əvvəl onların yadına düşürük. Bax, bir az əvvəl gəlmişdilər, guya ki, damı təmir etdilər, amma yenə də damır. Biz heç kəsə lazım deyilik”.

Ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində Gürcüstanın Abxaziya (1992-1993) və Cənubi Osetiya (1989-1992) bölgələrində baş verən münaqişə nəticəsində 300 min Abxaziya sakini və 40 min Cənubi Osetiya sakini ev-eşiksiz qalıb. Bu gün ölkə əhalisinin 6 faizini Abxaziya və Sxinvalidən olan məcburi köçkünlər təşkil edir. Rəsmi statistikaya görə, bu insanların 45 faizi hələ də elementar təhlükəsizlik və sanitariya qaydalarının mövcud olmadığı kollektiv yaşayış məskənlərində yaşayırlar. Məcburi köçkünlər münaqişə zonasına bitişik zonada yerləşən Samqrelo, Qori rayonu, həmçinin İmereti və Tiflisdə məskunlaşıblar.

Gürcüstanın Qaçqınların İşi üzrə Nazirliyi məcburi köçkünlərin vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün bütün zəruri tədbirlərin görüldüyünü bildirir. Nazirlik 2007-ci il fevralın 2-də hökumətin məcburi köçkünlərin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına dair strategiyanı təsdiqlədiyini xatırladır. Lakin “Tanxmoba” qaçqınlar təşkilatının rəhbəri, Abxaziyadan olan qaçqın Liana Beriya hesab edir ki, Gürcüstanda məcburi köçkünlərin problemlərinin real həlli yolu mövcud deyil. O, həmçinin bütün məcburi köçkünlərin qəbul olunan “strategiya” çərçivəsində malik olduqları hüquqlarla yaxşı tanış olduğuna da əmin deyil. Qeyd edək ki, bu sənəd məcburi köçkünlərin baza əsas hüquqlarını, BMT-nin təsdiq etdiyi hüquqları özündə əks etdirir.

“Bizim nə hüququmuz var ki? Ümumiyyətlə söhbət nədən gedir?” Bu fikirlər Tiflis gölü kompakt yaşayış məskənində məskunlaşan məcburi köçkün İrakliyə məxsusdur: “Çoxda ki, o sənəddə nəsə yazıblar. O hüquqlar yalnız kağız üzərindədir. Digər tərəfdən, biz dəfələrlə hökumət nümayəndələrinə yardım üçün müraciət etmişik, amma hələ də real bir kömək görməmişik”.

“Nə yardım? Hökumətdən gördüyüm ayda 22 lari yardımdır. Digərləri hətta 14 lari yardım alırlar. Bu, heç çörəyə də kifayət etmir” deyə 35 yaşlı tənha qadın Mari etiraz edir. O, məcburi köçkünlərin əksəriyyətinin işləmədiyini bildirir: “Harada işləyək? Burada heç yerlilərə iş tapılmır, biz haradan iş tapaq?” Düzdür, Mari də bir çox başqaları kimi bir dəfə də olsun, iş tapmağa cəhd göstərməyib.

Bununla belə, psixoloq Nana Çalaxidze hesab edir ki, buna görə bütün günahları hökumətin boynuna yıxmaq olmaz: “Bütün qaçqın və məcburi köçkünlər yardımdan asılılıq və qeyri-təşəbbüskarlıq sindromundan əziyyət çəkirlər. Bu da həmin qrup insanların sosial passivliyi ilə müşayiət olunur”. Onun sözlərinə görə, bu faktor məcburi köçkünlərin öz daimi yaşayış yerinə qayıtmasını ciddi şəkildə əngəlləyir: “Problemin başqa tərəfi odur ki, qaçqınlar sanki havadan asılı vəziyyətdə qalıblar ölkədə geriyə məcburi qayıdış qaydaları hökm sürür, indiki situasiyada bu mümkün deyil və bu paradoksal situasiya 15 ildir davam edir”.

“Evimə qayıtmaq istəyirəm, başqa cür ola da bilməz” deyən məcburi köçkün Liana Beriya Abxaziyadakı evinə qayıtmaq arzusu ilə yaşadığını təkrar-təkrar dilə gətirir: “Abxaziyadakı evimi heç kimə satmaram, qoy lap 30 milyon təklif etsinlər. Abxaziya hər gecə yuxuma girir, orada yalnız evim yox, hər şeyim qalıb”.

Tezliklə Gürcüstanda parlament seçkiləri keçiriləcək və məcburi köçkünlər bu hadisə öncəsi kiminsə əlində alətə çevrildiklərini iddia edirlər. İrakli adlı məcburi köçkün deyir: “Son zamanlar deputatlığa namizədlər tez-tez yanımıza gəlirlər. Hamı bizə vəd verir. Bu, birinci dəfə deyil, bir ay sonra bizləri unudacaqlar”.

“Seçkilərə gedəcəksinizmi?” sualını məcburi köçkünlərin əkrəsriyyəti müsbət cavablandırır. “Seçkilərə gedəcəyəm! Kimə səs verəcəyəm? Bilmirəm. Amma hökumətə səs verməyəcəyim qətidir”. Bu fikirləri də məcburi köçkün Mari söyləyir.

“Tanxmoba” təşkilatının rəhbəri öz növbəsində deyir ki, məcburi köçkünlərin vəziyyətini siyasətçilər və media daha çətinləşdirirlər: “Onlar bu məsələdən spekulyasiya vasitəsi kimi istifadə edirlər. Biz yalnız neqativ və qarşıdurmalar üzərində köklənmiş bəyanatlar eşitməklə məşğuluq. Bizə bu, ümumiyyətlə, lazım deyil. Bu Kondoliza Rayslar, Corc Buşlar, Lavrovlar kimdir? Onlar bizim münaqişəni həll edəcəklər? Problemi özümüz həll etməliyik. Gürcüstan hökuməti və tanınmamış respublikaların rəhbərləri bir araya gələrək məsələni müzakirə etməlidir. Problem yalnız bu yolla həll oluna bilər və məcburi köçkünlər nəhayət ki, rahat nəfəs ala bilərlər”. Bu fikirlər məcburi köçkün Liana Beriyaya məxsusdur.

“Hamı gəlir, baxır, soruşur və çıxıb gedir. Bunun bizə nə xeyri var ki? Artıq gözləməkdən bezmişik”. Bu fikirlərin müəllifi olan Mari adlı məcburi köçkün media təmsilçilərini də ittiham edir: “Bu məsələdə sizin xeyriniz var - ən azı məqalə yazacaqsınız, amma bunun biz nə xeyri var?” Ona nə cavab verəcəyimi bilmirəm, çünki yalan danışmaq istəmirəm, həqiqət isə çox acıdır. Avtomobilə əyləşirəm, adaşım Tamara Qvarçetelinin yüksək hisslər haqqında oxuduğu mahnının sədaları ətrafa yayılır. Bu yerdən uzaqlaşıram. Bundan asan şey yoxdur onların dərdinə şərik olmaq, sonra isə çevrilib getmək. Sanki heç nə olmayıb...