Maliyyə

Ana səhifə

Maliyyə

ATİB: Azərbaycan hökuməti iflas təhlükəsi yarandığı halda bank sisteminə dövlət müdaxiləsi mexanizmi yaratmalıdır

29 aprel 2009 14:55 (UTC +04:00)

Bakı. Nicat Mustafayev – APA-Economics. Azərbaycanın maliyyə bazarı zəif inkişaf etməsi səbəbindən qlobal maliyyə böhranı ölkəmizin maliyyə bazarına ciddi təsir göstərməyib. Bütövlükdə isə, böhran bazara mənfi təsir edərək onun inkişaf tempini aşağı salır. «APA-Economics»in məlumatına görə, bu barədə Azərbaycan-Türkiyə İş Adamları Birliyi (ATİB) tərəfindən hazırlanmış maliyyə hesabatında bildirilir.
Hesabatda həmçinin Azərbaycanın bank sektoru üzrə təhlil əksini tapıb. Belə ki, hesabat hazırlanan dövrdə (01.10.2008-ci il vəziyyətinə) Azərbaycanda 45 bank fəaliyyət göstərib: «Sektor qonşu Gürcüstan, Qazaxıstan və Rusiya bank sektorları ilə müqayisədə hələ də kiçik və zəifdir. Bu sahənin kiçik olması əhalinin bank sektoruna olan inamının hələ də aşağı olması, ticarət-iaşə müəssisələrinin vergi ödəmələrindən yayınmaq üçün nağd əməliyyatlara üstünlük verməsi, bank sektorunda kəskin rəqabət olsa da, hələ də Azərbaycan Beynəlxalq Bankının bazarın 50%-nə yaxın hissəsinə nəzarət etməsi, bankların məhsul və xidmətlərinin çeşidinin azlığı, əhalinin bank məhsul və xidmətləri üzrə məlumatsızlığı, bankların zəif kapitallaşması, banklarda korporativ idarəetmə sistemlərinin hələ tam tətbiq edilməməsi əsas səbəblərdəndir».
Sektorun inkişaf tempi 2008-ci ilin sentyabr ayından etibarən düşməyə başlayıb, hətta son məlumatlara əsasən, sektor üzrə aktivlərin həcmi də son 15 ildə ilk dəfə olaraq, noyabr ayından azalmağa başlayıb. Banklar tərəfindən istehlak kreditləri verilməsinin məhdudlaşdırılması səbəbindən daşınmaz əmlak, elektrik avadanlığı, avtomobil, mebel kimi maliyyə tutumlu malların satışında az da olsa azalma müşahidə olunmaqdadır. Bank sektorunda qısa likvidlik problemi olmasa da, xaricdən uzunmüddətli və aşağı faizli resursların, habelə depozitlərin cəlb edilməsinin məhdudlaşması, bəzi əmanətçilərin öz əmanətlərini vaxtından əvvəl geri götürməyə başlaması səbəbindən uzunmüddətli layihələrin maliyyələşdirilməsi hiss olunan dərəcədə azalıb. Bu da biznesin yeni texnologiya ilə təchiz olunması və dövriyyə vəsaitləri ilə təminatında problemlər yaratmağa başlayıb.
Banklar böhranın real sektora keçməsindən və kütləvi işsizlik ehtimalından ehtiyat edərək, hətta qısamüddətli istehlak kreditlərinin verilməsini belə ciddi şəkildə məhdudlaşdırmağa başlayıb ki, bu da istehlak bazarına mənfi təsir göstərməkdə davam edir. Bu isə öz növbəsində əmtəə dövriyyəsinə, sonda - ölkənin makroiqtisadi göstəricilərinə mənfi təsir göstərir.
Bundan başqa, hesabat hazırlanan vaxta bəzi banklar xərclərini azaltmaq məqsədi ilə əməkdaşlarının bonus və imtiyazlarını məhdudlaşdırmağa başlayıb ki, bu da işçi heyət arasında müəyyən narazılıqlar yaradıb.
Bundan əlavə olaraq, bank sektoru və ayrı-ayrı banklar haqqında KİV-lərdə müxtəlif həqiqətə uyğun gəlməyən məlumatlar verilməkdədir ki, bu da əhalidə banklara qarşı etimadsızlıq yaranmasına şərait yaradır.
Tövsiyələrə gəldikdə isə, hesabatda Azərbaycan hökuməti üçün iflas təhlükəsi yarandığı halda bankların sağlamlaşdırılması və ya alınması üçün dövlətin müdaxiləsi mexanizminin müəyyənləşdirilməsi üçün hüquqi bazanın yaradılması, kredit təşkilatlarından alınan kreditlər vaxtında geri qaytarılmadığı halda, bu kreditə görə qoyulmuş girov əmlakı üzrə kredit təşkilatlarının iddia ərizələrinə baxılması müddətinin azaldılması üçün qanunvericilik bazasını təkmilləşdirilməsi, böhranın təsirini azaltmaq və bank sektoruna inamı artırmaq üçün əhalinin banklarda olan əmanətlərinə dövlət zəmanəti verilməsi mexanizminin yaradılması, Azərbaycan Mərkəzi Bankı və Dövlət Neft Fondunda olan dövlət ehtiyatları, habelə digər daxili mənbələr, o cümlədən dövlət büdcəsinin ehtiyatlar maddəsi hesabına ölkədə fəaliyyət göstərən banklara uzunmüddətli maliyyə vəsaitlərinin ayrılması mexanizminin yaradılması və digər tövsiyələr əksini tapıb.
Banklar üçün isə xərclərin səmərəliliyi üzərində nəzarət sistemini sərtləşdirmək, kredit və risk proseduralarına yenidən baxmaq, kredit sifarişlərinin qiymətləndirilməsi və verilmiş kreditlərin monitorinqini sərtləşdirmək, amma bununla belə kreditləşməni dayandırmamaq, böhranın dərinləşəcəyi barədə beynəlxalq maliyyə institutlarının proqnozlarını nəzərə alaraq, aktivlərini hətta gəlirin aşağı düşməsi və ya az zərərlə başa gəlsə belə likvid aktivlərə çevirmək kimi tövsiyələr hesabatda yer alıb.