MDB

Ana səhifə

MDB

Borc astanası

16 iyun 2010 11:06 (UTC +04:00)

Müəllif xarici borcun 70 faizinin beynəlxalq maliyyə təşkilatlarının payına düşdüyünü bildirib: “Xarici borcun ümumi həcminə ən çox Beynəlxalq Valyuta Fondu (823 mln. dollar), Dünya Bankı (545 mln. dollar) və Rusiyanın (500 mln. dollar) verdiyi kreditlər təsir göstərib. 2009-cu ildə Ermənistanın xarici dövlət borcu əvvəlki illə müqayisədə 2,5 dəfə artıb. Xarici borcun əksər hissəsini 7-10 il güzəştli şərtlərlə 35-40 il müddətinə verilmiş kreditlər təşkil edir. Bu ilin əvvəllərində xarici borcun həcminin ümumi daxili məhsulun 38 faizinə bərabər olması siyasətçi və ekspertlərin narahatlığına səbəb olub. Onlar hesab edir ki, borc səbəbilə Ermənistan rəhbərliyi beynəlxalq qüvvələrin əlində marionetə çevrilir. Ermənistanın sabiq baş naziri Qrant Baqratyan ölkənin xarici borclarının kommersiya xarakteri daşıdığını, bu səbəbdən böyük təhlükə kəsb etdiyini deyib. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın BVF və Dünya Bankı qarşısında borcları o qədər də çox deyil və bu kreditlərin ödənilməsi dövlətin götürdüyü kommersiya xarakterli kreditlərin ödənilməsindən 10 dəfə ucuz başa gələ bilər”.
Müəllif diqqəti sabiq baş nazirin açıqladığı rəqəmlərə yönəldir: “Əgər Ermənistan 2008-ci ildə xarici borcların ödənilməsinə 8 milyon dollar vəsait sərf etmişdisə, 2013-cü ildə bu rəqəm 478 milyon dollar təşkil edəcək. Belə çıxır ki, bir neçə il sonra biz kreditin ödənilməsi üçün 2-3 dəfə artıq vəsait ayırmalı olacağıq. Vəziyyət artıq sadəcə fəlakət səviyyəsinə çatıb, əgər belə davam eləsə, bir il sonra özümüz bu gün inkar etdiyimiz Dağlıq Qarabağ probleminin həlli üçün yalvarmalı olacağıq”.

Ermənistanın maliyyə naziri Tiqran Davtyan xarici dövlət borcunun indiki həcminin makroiqtisadi risklər yaratmadığını, bu risk üçün həddin 60 faiz olaraq müəyyənləşdiyini deyib: “Bu il xarici borcun həcmi ümumi daxili məhsulun 45-46 faizinə bərabər ola bilər. Ermənistanın dövlət borcu iki dəfə artıb, lakin bu borc hələ idarəolunandır”. Beynəlxalq Valyuta Fondunun Ermənistandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Mark Lyuis də bu fikri bölüşür: “Bu gün Ermənistanın xarici borcu stabildir və hökumət bu borcu ödəməyə qabildir. Gələcəkdə borcun həcminin qəflətən artmasına yol verməmək üçün vəsaitlərin cəlb olunması proqramlarına diqqət ayırmaq lazım gələcək”. Qeyd edək ki, hökumət üzvlərinin bəyanatlarına əsaslansaq, bu il hökumət ehtiyatlı tərpənmək və kredit almamaq niyyətindədir. Rəsmi statistikaya əsasən bu ilin ilk rübündə ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə alınan kreditlərin həcmi 3 dəfə azalıb.

Müəllif məqaləsində Ermənistan Mərkəzi Bankının sərd müavini Vaçe Qabrielyanın da fikirlərinə yer verib: “İrihəcmli xarici borcun yaratdığı təhlükələr barədə danışarkən bəzi iqtisadi göstəriciləri, ilk növbədə ölkənin xarici borcu ödəmək qabiliyyətini nəzərə almaq lazımdır. Ermənistan bu baxımdan əlverişli vəziyyətdədir, çünki ölkənin xarici borcu ödəmək qabiliyyəti ilk növbədə xaricdən valyuta transfertləri ilə müəyyənləşir. Əlbəttə bizim ixrac potensialımız güclü deyil, lakin eyni zamanda ölkəyə böyük miqdarda valyuta daxil olur”.

Məqalədə bildirilir ki, “Bununla belə Ermənistanda bir çox ekspertlər hesab edir ki, xarici borcun ödənilməsi yalnız və yalnız istehsalın və ixracın həcminin artırılması hesabına baş verməlidir. Yəni borcları ödəmək üçün nə isə istehsal etmək lazımdır”. Müəllif bu gün Ermənistanın məhsul ixracı göstəricilərinin ümumi daxili məhsulun 7 faizinə bərabər olduğunu vurğulayır və mövzu ilə bağlı Mərkəzi Bankın sabiq sədri Baqrat Asatryanın fikirlərinə istinad edir: “Baqrat Asatryanın sözlərinə görə, əgər ixrac göstəricilərini nəzərə alsaq xarici borcun tam ödənməsi üçün 5-6 il vaxt lazımdır. Bir şərtlə ki, Ermənistan bu müddət ərzində bir qəpik belə xərcləməyərək bütün vəsaiti xarici borcun ödənməsinə yönəltsin. Ölkə son on ildə xarici ticarət balansında reqress keçirir. Ermənistanın işləyən yox, istehlak edən ölkə adlandırmaq olar. Bu dəhşətdir, Ermənistan xarici ticarət balansı nöqteyi-nəzərindən reqress yaşayır. Son 10 ildə Ermənistan işləməyən, istehlak edən ölkəyə çevrilib”.

Ermənistan Milli və Strateji Tədqiqatlar Mərkəzinin aparıcı eksperti Ovsep Xurşudyanın fikrincə, yaranmış vəziyyətdən yeganə çıxış yolu ixracın həcmini artırmaqdır: “Valyuta transfertlərinə arxalanmaq, “Holland sindromu”nun möhkəmlənməsi deməkdir. Ermənistan iqtisadiyyatının əsasını ixracda deyil, idxalda maraqlı olan inhisar təşkil etməsi də narahatlıq doğurur. Bununla da, belə alınır ki, iqtisadi elita xalqın maraqlarına qarşı çıxış edir”.

Müəllifin fikrincə, iri vergi ödəyiciləri, “ArmRosqazprom”, “Aleks-Qriq”, “Fleş”, “Siti-petrol qrup” kimi inhisarçılar heç nə istehsal etmir və yalnız xaricdən hazır məhsul idxal etməklə məşğuldur: “Qeyd edək ki, 2000-ci illərin əvvəllərində Ermənistanda iqtisadiyyatın oliqarx-klan modeli formalaşmağa başlayıb. Bu model məlum olduğu kimi iqtisadiyyatın inkişafına deyil, bir qrup insanın varlanmasına xidmət edir. Oliqopoliyanın Ermənistanın inkişafına maneçilik törətdiyi faktını Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankı da dəfələrlə öz hesabatlarında qeyd ediblər. Bununla da Ermənistan iqtisadiyyatında mövcud olan model istehsalın inkişafına, müvafiq olaraq ixracın həcminin artmasına maneçilik törədir və deməli xarici borcların ödənilməsi məsələsində ciddi maneədir”.