Mədəniyyət siyasəti

Ana səhifə

Mədəniyyət siyasəti

Ermənilər Azərbaycanın Laçın rayonundakı qədim tarixi abidə ilə bağlı yalan məlumatlar yayırlar

14 mart 2010 10:06 (UTC +04:00)

Bu barədə APA-ya Azərbaycanın İşğal Olunmuş Ərazilərindəki Tarix və Mədəniyyət Abidələrini Müdafiə Təşkilatı ictimai birliyinin sədri Faiq İsmayılov məlumat verib.

Onun sözlərinə görə, Kosalar kəndi (sonralar bu kənd Ağoğlankənd adlandırılırdı) Qarıqışlaq – Laçın şose yolunun 2-ci kilometrliyində Minkənd çayının sağ sahili istiqamətində çaydan cəmi 80 metr məsafədə dəniz səviyyəsindən 1250-1300 metr yüksəklikdə Zəngəzur vilayətinin ermənilərə bağışlanmış yaşayış məntəqələri olan, Xəzinəvar (Xoznavar) və Bayandur kənd ərazilərinin kəsişdiyi yerdə yerləşir: “ Tarixi baxımdan bu kəndin ərazisində hələ tədqiq olunmamış çox zəngin tarix və mədəniyyət abidələri var. Bu kəndin ərazisindəki yeraltı keçidlər, süjetli daşlar və memarlıq abidələri Azərbaycan tarixini çox qədim zamanlara hətta antik dövrlərə qədər aparıb çıxarır. Kosalar kəndinin ən möhtəşəm abidəsi, IV-IX əsrə aid olan Qafqaz Albaniyası dövrünə məxsusluğu güman edilən «Ağoğlan» qəsr kompleksidir. Bu qəsr kompleksi dağın ətəyində yerləşir. Bu dağın zirvəsində antik qala «müşahidə qalası» var idi. Qaladan «Ağoğlan» qəsrinə yeraltı keçidlərin olması barədə ilk dəfə 1985-ci ilk dəfə mən fikir irəli sürmüşdüm. Bu fikir 2009-cu ildə Lider televiziyasının təşəbbüsü ilə çəkilmiş «Qalalar» filmində də səsləndirilib. Lakin bu yeraltı keçidlərin qəsrin içərisində mövcud olmuş izləri hələ işğala qədər olan dövrdə aşkar edə bilməmişdik. Amma erməni arxeoloqları 2009-cu ildə kompleksin içərisindən bu keçidə enmək üçün üç quyu aşkar ediblər”.

F. İsmayılov bildirib ki, 1992-ci ildə Laçın rayonunun işğalından sonra ermənilər bu qəsrin adını «Tzitzernavank» kəndin adını isə dövrü mətbuatda tez-tez səhv salaraq gah Zeyvə, gah da Hüsülü adlandırırlar. Halbuki Zeyvə və Hüsülü kəndləri Kosalar kəndinin bir neçə kilometrliyində öz mövcudluqlarını qoruyub saxlayırlar: “ Ağoğlan qəsrinin bu ərazidə ilk dəfə IV əsrdə inşa edilməsi barədə xeyli dəyərli sübutlar mövcud olsa da, bu abidə kompleksinin hələ xristianlığa qədərki dövrə aid olması barədə fikir söyləyənlər də var. Məhz buna görə də mütəxəssislər bu abidə kompleksini xristianlığa qədərki dövrə aid olan abidələr siyahısına daxil edilməsini vacib hesab edirlər. Abidə müxtəlif dövrlərdə dağıntılara məruz qaldığından IX əsrdə bu abidə yenidən inşa edilərək forma etibarı ilə kilsə stilinə uyğunlaşdırılıb. Bu abidə təmir edilərkən ilk bünövrələri olduğu kimi saxlanıb, hətta yan divarların da aşağıdan yuxarıya 1,5-2 mer hündürlükdə sağlam olan hissəsinə də toxunulmamış bu köhnə divarlar üzərində yeni divarlar tikilib. Bərpa zamanı qəsr həqiqətən də bu dövrün son dəbli tikintilərindən sayılan Azərbaycan memarlığın monastır tipinə uyğunlaşdırılıb. Monastrın uzunluğu 25,6 metr eni isə 12,5 metrdir. Kompleksin ümumi daxili ərazisi isə iki hektar ərazini əhatə edir. Bərpadan sonra «Ağoğlan qəsri» Alban dövrü memarlığının ən möhtəşəm abidələrindən birinə çevrilib. Abidənin mərkəzi nefi qərbdən şərqə doğru, şimal və cənub sütunlarla sıralandığından binaya böyük əzəmət və ecazkar bir gözəllik verir”.

F. İsmayılovun sözlərinə görə, ermənilər 1992-ci ildə bu əraziləri işğal etdikdən sonra Ağoğlan qəsrini təmir etmək adı altında abidənin divarları üzərində olan bir neçə daş yazıları, eləcə də xeyli sayda alban dövrünə məxsus ornament və simvolları ya tamamilə siliblər, ya da formalarını dəyişdiriblər: “ 2006-cı ildə ABŞ-ın Kaliforniya Ştatından əldə edilmiş ianələr hesabına ermənilər bu abidəni ikinci dəfə təmir etdirmək bəhanəsi ilə abidənin divarlarının müxtəlif yerlərinə, bu abidənin erməni Qriqoryan dininə məxsusluğunu göstərən 26 yazı lövhəsi yerləşdirdilər. Kompleksin həyətinə sağ tərəfdən giriş qapısının yaxınlığına cərgə ilə 2 məzar daşı və kompleksin ümumi giriş qapısının önündə İrəvandan qırmızı bozalt daşdan yonulub gətirilmiş 2 ədəd xaç daşı basdırıblar, binanın fasadını söküb dəyişərək, kirəmit və dəmirlə əvəzləyiblər. Beləliklə, bu abidə divarları üzərində göstərilən tarixindən və öz əzəli orjinal daxili interyerindən və baxanları heyran qoyan öz əzəli gözəlliyindən də məhrum oldu”.

Ermənistan hökumətinin xüsusi tapşırığı ilə erməni yepiskoplar İrəvan şəhərində 2007-ci ildə öz daxili qərarı ilə bu abidəyə Erməni Qriqoryan Kilsəsi statusu verib: “Kosalar kəndinin ərazisi, bədii daş nümunələri, at-qoç fiqurları ilə zəngindir. Burada tarixi bizə hələlik məlum olmayan yeraltı keçidlər və tunellər də öz varlığını qoruyub saxlamaqdadır. Kosalar kəndinin etnik tərkibi bütün tarixi dövrlərdə azərbaycanlılardan ibarət olub. Əhalinin əsas məşğuliyyəti bostançılıq, bağçılıq və heyvandarlıq idi. Əhalinin yaşayış evləri qara damlardan, və sonralar müasirləşən müasir evlərdən ibarət idi. Kəndin ərazisindəki bütün abidələr yerli icra hakimiyyətinin rəhbərləri tərəfindən 1992-ci il erməni işğalına qədər tarix və mədəniyyət abidələri kimi qeydə alınaraq mühafizə edilib”.