Sosial

Ana səhifə

Sosial

Kinoteatrlarda filmlərin nümayişi zamanı subtitrlərdəki ciddi tərcümə xətaları nə ilə bağlıdır? - ARAŞDIRMA

Kinoteatrlarda filmlərin nümayişi zamanı subtitrlərdəki ciddi tərcümə xətaları nə ilə bağlıdır? - <font color=red>ARAŞDIRMA</font>

24 avqust 2011 11:03 (UTC +04:00)

Bakı. Ülkər Qasımova-APA. Azərbaycan kinoteatrlarında həyata keçirilən ana dilinə tərcümə mexanizmi hələlik gözlənilən nəticəni vermir. Paytaxtda fəaliyyət göstərən kinoteatrlarda nümayiş olunan əksər ekran əsərləri Azərbaycan dilində subtitrlərlə verilir və bu kinoteatrlarımız üçün yeni iş üslubu hesab olunur. “Park Cinema”da tamaşaçı qismində iştirak etdiyimiz bir neçə yeni filmin nümayişi zamanı söz açdığımız məsələ ilə bağlı ciddi qüsurların nəzərimizdən yayınmadı. Ekranda rus dilində verilən filmin bütün mətni Azərbaycan dilində subtitrlərlə göstərilir. Lakin, subtitrlərlə verilən tərcümə əksər hallarda keyfiyyətsiz olur və ciddi tərcümə xətalarına yol verilir. APA olaraq bu problemin kökünü araşdırmaq və nöqsanların kadr və ya texniki çatışmazlıq səbəbindən baş verdiyini öyrənmək qərarına gəldik.

“PARK CINEMA” kinoteatrının repertuar planlaşdırması, reklam və marketinq üzrə departamentin direktoru Bernard Kristina qeyd olunan məsələni APA-ya belə şərh edib: “Hər bir film, şərti olaraq, bir neçə mühüm hissədən ibarətdir: video (ekranda göstərilən hər hansı statik və ya dinamik təsvir) kadr arxası səsləndirmə (birsəsli və ya bir neçə səs prinsipi istifadə oluna bilər) və subtitrlər. Subtitrlərin hazırlanması isə tərcüməçiyə təqdim olunan dialoq (və ya montaj) vərəqələrinə müvafiq olaraq aparılır. Onu də nəzərinizə çatdırım ki, tərcümələri peşəkarlar edirlər. Onların arasında filologiya üzrə mütəxəssilər var. Lakin, buna baxmayaraq ssenaridən kənarlaşmalar baş verə bilər. Bu, nə vaxt olur və texniki olaraq nə üçün baş verir? Azərbaycan tamaşaçısına kinoindustriyanın ən son nəaliyyətlərini vaxtında təqdim etmək üçün qabağımıza məqsəd qoymuşuq ki, hər hansı filmin dünyada premyerası başlayan gün həmin film bizdə də nümayiş olunsun. Bununla əlaqədər heç bir halda, dünyada qəbul edilmiş hüquqi təcrübəyə və Azərbaycan Respublikasının müəllif hüquqları haqqında qanunvericiliyinə əsasən, bədii filmlər, animasiya və digər audiovizual məhsul heç bir təqdirdə qanunsuz (“pirat”) versiyasında təqdim edilə bilməz. Keyfiyyətin üzərində daim iş aparılır”.

B. Kristina deyib ki, rus dilində dublyaj bir neçə studiya tərəfindən xarici ölkələrdə aparılır və film üçün dialoq vərəqələri rus dilində bu şirkətlər tərəfindən tərtib edilir: “Bəzi hallarda hətta bu mətnlər ingilis və digər (alman, ispan) dillərdə əldə edilir. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycan dilinə çevirən tərcüməçilər yuxarıda göstərilmiş səbəbdən (pirat versiyalar yasaq olduğundan) filmlərə baxmadıqlarına görə, müəyyən kənarlaşmalar baş verir. Onu da bildirim ki, tərcümə təcrübəsinin öz prinsipləri var: misal üçün mətn birbaşa tərcümə edilmir, bizim frazeoloji modellər istifadə olunur. Digər tərəfdən, bildiyinizə görə, müəyyən (etik) məsələləri nəzərə alaraq, evfemizmlər (qeyri normativ leksika) yumşaldılır. Bu da tərbiyəvi məna daşıyır. Təbii ki, mətn hazırlandıqdan sonra onun semantikası, morfoloji quruluşu təhlil edilir. Bundan başqa, keyfiyyətin daim təkmilləşdirmə prinsipini özümüzə əsas tutaraq, tamaşaçılarla daim ünsiyyət, əks rabitə qururuq. Onların fikirlərini, istəklərini bütün kollektivimizlə öyrənirik və baş verən hər hansı çətinlikləri aradan qaldırırıq”.

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi: “Şəxsi kinoteatrlara göstəriş vermək ixtiyarında olmasaq da, tövsiyə verəcəyik”

Qeyd olunan problemlə bağlı Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin kinematoqrafiya şöbəsinin əməkdaşı, əməkdar mədəniyyət işçisi Almaz Sultanzadə APA-ya açıqlamasında məsələnin çox vacib olduğunu diqqətə çatdırıb və mövcud problemdən xəbərdar olduqlarını qeyd edib: “Bu məsələnin vacibliyinin fərqindəyik, bu addımı da müsbət qiymətləndiririk. Ümid edirik ki, bu problem ənənənin yeni qoyulması ilə bağlıdır və vaxtaşırı aradan qalxacaq. Bu tamaşaçıların dünya premyeralarına Azərbaycan dilində də baxa bilməsi üçün atılan addımdır və biz bunu pisləyə bilmərik. Bu işin icraçısı kinoteatrların özləridir və bu nöqsanlar birbaşa onlara bildirilməlidir. Yəqin ki, bu nöqsanlar vaxt məhdudluğu baxımından ortaya çıxır. Filmin yeni olması və zamanın azlığı da burada ciddi rol oynayır. Doğrudur, bu qüsurdur, ancaq bu məsələnin yüksək səviyyədə həyata keçirilməsi üçün həm vəsait, həm də lazımi texnika tələb olunur. Yolun əvvəlidir, amma kinoteatrların artıq bu addımı atması yaxşı haldır. Bu gün onları hər səhvə görə tənqid etmək düzgün olmaz”. A. Sultanzadə onu da deyib ki, nazirlik olaraq şəxsi kinoteatrlara göstəriş vermək ixtiyarında deyirlər, ancaq tövsiyə tərcümə ilə bağlı müəyyən tövsiyələr verəcəklər.