Sosial

Ana səhifə

Sosial

AMEA Geologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi: “Bayıl yamacında sürüşmə qərbə doğru inkişaf eləsə, yaratdığı təhlükə daha böyük olacaq”

07 sentyabr 2011 08:45 (UTC +04:00)

Bakı. Kəmalə Quliyeva-APA. “Bayıl yamacında sürüşmə aktivləşsə və qərbə doğru inkişaf eləsə, yaratdığı təhlükə daha böyük olacaq. Sürüşmə yolu dağıda, yoldan kənarda yerləşən binalara ziyan vura bilər. Ərazidə köklü tədbirlər həyata keçirmək üçün monitorinq şəbəkəsi vasitəsilə sürüşmənin ərazisi dəqiq təyin olunmalıdır. Sürüşmə kütləsinin qalınlığı müəyyən edilməli və mühəndis-geoloqlar bu məlumatlara əsasən yarana biləcək təhlükələri önləməlidirlər”. Bu açıqlamanı APA-ya Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) Geologiya İnstitutunun seysmologiya və geodinamika şöbəsinin aparıcı elmi işçisi Əvəz Salamov deyib.

O bildirib ki, Bayıl yamacında ilk sürüşmə prosesi 1870-ci ildə başlayıb. İndiyə qədər Bayıl yamacında fasilələrlə 10 dəfə sürüşmə baş verib: “Geoloji mühitdə “sürüşmə güzgüsü” adlandırılan səddin islanması nəticəsində ondan yuxarıda olan kütlə, torpaq qatı sürüşür. Yamac nə qədər maili olsa, sürüşmə müstəvisi üzrə sürüşmə prosesi baş verir”.

Bayıl yamacında 1996-cı və 2000-ci illərdə baş verən sürüşmələr zamanı tədqiqatlar apardığını deyən Ə. Salamovun sözlərinə görə, tədqiqatlar nəticəsində sürüşmə müstəvisinin yer səthindən Neftçilər prospekti ərazisində təxminən 12 metr dərinlikdə yerləşdiyi aşkarlanıb: “Tofiq Bağırov küçəsində sürüşmə qatı təxminən 32-35 metr dərinlikdədir. Köhnə telestudiyanın ərazisində isə sürüşmə qatını təxminən 20-22 metr dərinlikdə müəyyən etmişdik. Telestudiya tərəfdə layların yatımı nisbətən maili olduğuna görə bu sürüşmə ayrı-ayrı qırılmalar boyu baş verir. 2000-ci ildə baş verən sürüşmə Tofiq Bağırov küçəsindən qərbə, Şəhidlər Xiyabanına doğru keçdi. Orada qırılma qaşının dərinliyi 35 metr olmuşdu. Sürüşmələri əmələ gətirən müxtəlif səbəblər var. Yamacın dik olması, ərazidə tektonik proseslərin nəticəsi olaraq qırılmaların əmələ gəlməsi və o qırılmalara atmosfer çöküntülərinin, yağış, qar sularının, su ötücülərindən axan suların, kanalizasiya sularının daxil olması sürüşməni aktivləşdirən səbəblərdəndir. Köhnə telestudiyanın həyətində hovuz var idi. 2000-ci ildə orada işləyənlərin dediyinə görə, hovuza su doldursalar da, müəyyən müddətdən sonra bu su itirmiş. Həmin su hovuzdan sürüşmə güzgüsünə daxil olurmuş və ona görə də sürüşməni aktivləşdirib. Sürüşməni aktivləşdirən səbəblərdən biri də yamacların kəsilməsidir. Ərazidə aparılan tikinti işləri də sürüşməyə təsir edən səbəblərdəndir”.

Ə. Salamov deyib ki, avqustun 18-də Bayıl yamacında baş verən sürüşmənin səbəbləri köklü araşdırılmalı və ciddi monitorinq şəbəkəsi yaradılmalıdır: “Hər ay ölçülər aparılmalı və ölçülər arası fərqlər müəyyən olunmalıdır. Bunun əsasında ilkin proqnozlar verilməlidir ki, ərazinin hansı hissəsində sürüşmə prosesinin aktivləşməsi baş verə bilər. Sürüşmə həmişə böyük təhlükə yaradan prosesdir. İndiki halda ilkin olaraq yağış suları çatlara dolmasın deyə çatların arası doldurulur. Ağac əkmək də sürüşmənin qarşısını alan tədbirlərdən biridir. Amma indiki halda sürüşmə müstəvisi xeyli dərindən keçdiyindən bu, o qədər də təsirli deyil. Ərazidə bina tikmək isə... Bina tikənlər yəqin ki, mühəndis-geoloji tədqiqatlar aparırlar. Ərazidə olan sürüşmə kütləsinin yükünü elə tarazlaşdırılmış şəkildə paylamaq lazımdır ki, onun qaş hissəsi böyük yükə malik olmasın. Düzdü, dayaq divarlarının tikilməsi də müəyyən qədər buna kömək eləyə bilər, amma ərazidə yükün paylanması daha yaxşı effekt verə bilər”.