Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Tehranda Xəzəryanı ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin konfransı keçirilir YENİLƏNİB (dördüncü abzas yenidir)

Tehranda Xəzəryanı ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin konfransı keçirilir <font color="#FF0000">YENİLƏNİB (dördüncü abzas yenidir) </font>

20 iyun 2007 16:16 (UTC +04:00)

“Baxmayaraq ki, bu status tam əhatəli deyil, dənizin hüquqi statusunu müəyyən etmək üçün yaxşı bünövrədir”, deyən nazir İranın Xəzər dənizi üzrə əsas siyasətini açıqlayıb: “İran bütün məsələlərin sahilyanı ölkə tərəfindən sülh və danışıqlar yolu ilə, tam razılıq şəraitində həll olunmasını istəyir”. M. Mottaki Xəzəryanı ölkələri Xəzəri dostluq dənizinə çevirməyə çağırıb. O konfransda xarici işlər nazirləri müavinləri tərəfindən keçirilən görüşlərdə razılaşdırılmış və hələ də açıq qalmış, eyni zamanda bir neçə ay sonra keçiriləcək Xəzəryanı ölkələrin dövlət başçılarının sammitinin təşkili məsələlərinin müzakirə olunacağını bildirib. Region ölkələri arasında enerji məsələlərində əməkdaşlığın arzu edilən səviyyədə olmadığını diqqətə çatdıran nazir İranın neft və qazının asan, ucuz və təhlükəsiz ixrac edilməsində sahilyanı ölkələrə köməklik göstərməyə hazır olduğunu vurğulayıb. O, İranın Xəzər dənizinin enerji mənbələrinin Fars körfəzinə, Yaxın Şərqə və Asiyanın şərqinə ixrac olunması üçün ən münasib dəhliz olduğunu deyib. Konfransda çıxış edən Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov isə Azərbaycanın Xəzərin hüquqi statusuna çox böyük önəm verdiyini, bununla bağlı bütün məsələlərin müsbət və konstruktiv həllinə tərəfdar olduğunu qeyd edib. Sahilyanı ölkələrin enerji sahəsində əməkdaşlığına işarə edən nazir Azərbaycanın özünün mülkiyyət hüququndan yararlanaraq, neft yataqlarından mövcud normalara uyğun şəkildə istifadə etdiyini diqqətə çatdırıb. Xəzərdə nəqliyyat, ekosistem məsələlərin əhəmiyyətindən danışan E. Məmmədyarov dənizin demilitarizasiyasının bütün sahilyanı ölkələrin təhlükəsizliyi və stabilliyi üçün zəruri olduğunu deyib: “Xəzər dənizi ətrafında indi yeni geosiyasi vəziyyət yaranıb. Azərbaycanın enerji mənbələrinin istifadəsi beynəlxalq əhəmiyyət daşıyır. Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri region üçün bir stabillik amilidir. Mən digər ölkələri də bu layihəyə qoşulmağa çağırıram. Ümidvaram ki, Xəzəryanı ölkələrin zirvə toplantısı Xəzərin hüquqi statusunda mövqeləri yaxınlaşdıracaq”.
Konfransda Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov da çıxış edib. Çıxışına “Xəzərin yeni statusu müəyyən olunmasa da, biz əvvəlki hüquqi statusa mənfi baxışlarla baxmamalıyıq. Statusun bütün sahilyanı ölkələr tərəfindən müştərək şəkildə razılaşdırılması zəruridir”, sözləri ilə başlayan nazirin fikrincə, Xəzərin hüquqi statusuna dair Konvensiya Xəzəryanı ölkələrin ikinci sammitə qədər hazır olmayacaq, lakin bu konfransda aralıq sənəd razılaşdırıla bilər. S. Lavrov hesab edir ki, sammitdə müzakirə olunacaq bəyannamə görüşə kimi razılaşdırılmalıdır. Bunun bugünkü iclasın da müzakirə mövzusu olduğunu söyləyən rusiyalı nazir, həmçinin, 5 ölkənin sammitin Tehranda keçirilməsinə razılığını bildirdiyini də qeyd edib. Nazir bu konfransın uğurlu nəticələrlə yekunlaşa biləcəyinə əminliyini vurğulayıb: “Konfransda ölkə başçılarının görüşünün dəqiq tarixinin müəyyən olunması üçün məsləhətləşmələr aparılacaq, bir sıra mühüm məsələlər, o cümlədən Xəzərin dibinin bölünməsi, həmçinin, Xəzərdə hərbi məsələlər barədə fikir mübadiləsi aparılacaq. Xəzərdə bir sıra gəmilərin başqa ölkələrin bayraqları altında üzməsinə qadağan qoyulması da bu iclasda müzakirə olunacaq”.

“Türkmənistan Xəzər dənizinin bölünməsi ilə bağlı məsələsinin beynəlxalq hüquqa söykənən həlli yolunu axtarır”. Bunu isə Türkmənistanın xarici işlər naziri Rəşid Meredov deyib. Nazir hesab edir ki, bu məsələdə bütün sahilyanı ölkələrin mənafeyi təmin olunmalıdır: “Türkmənistan birtərəfli hərəkətlərə tərəfdar deyil. Türkmənistanın belə bir niyyəti yoxdur”.
Xəzərin ekologiyasına dair sərhədyanı ölkələrin birgə konvensiyanın imzalandığını xatırladan nazir Xəzərin hüquqi statusuna dair beş xəzəryanı ölkənin ümumi razılığa gələcəyini ümid etdiyini bildirib.

“Xəzərin dibi ilə neft kəmərləri çəkilən zaman kəmərin keçəcəyi dövlətin mövqeyi mütləq nəzərə alınmalıdır”. Bunu isə konfransda çıxışı zamanı Qazaxıstanın xarici işlər naziri Marat Kajin deyib. Onun sözlərinə görə, Qazaxıstan belə kəmərlərin keçəcəyi ərazidə İran və Rusiyanın ekoloji ekspertiza keçirmək təklifini nəzərdən keçirməyə hazırdır. Xəzərin dibinin bölünməsi məsələsinə münasibət bildirən Marat Kajin gözəl presedent yarandığını deyib: “Azərbaycan, Rusiya və Qazaxıstan ikitərəfli sazişlər əsasında Xəzərin şimalını öz aralarında bölüblər. Bu, gözəl nümunədir, digər sahilyanı dövlətlər də bizim sazişlərdə nəzərdə tutulan prinsiplərdən yararlana bilərlər”. Marat Kajin hesab edir ki, sahilyanı ölkələrə Xəzərin bütün ərazisində, bütün vasitələrdən sərbəst istifadə etmək hüququ verilməlidir. Qazaxıstanın xarici işlər naziri Xəzəryanı ölkələrin dövlət başçılarının növbəti görüşünün gündəliyinə Xəzər akvatoriyasının bölünməsi, dənizdə hərbi fəaliyyətin prinsiplərinin müəyyənləşməsi, daxili sularda tranzit hərəkət, dənizin dibi ilə neft və qaz kəmərlərinin çəkilməsi, Xəzərin bioresurslarının ədalətli bölgüsü məsələlərinin daxil edilməsini təklif edib.
Qeyd edək ki, Azərbaycanı səfərdə təmsil edən xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovun səfər çərçivəsində İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad, İranın İslam Şurası Məclisinin sədri Qulaməli Həddad Adel, iranlı həmkarı Mənuçöhr Mottaki ilə görüşləri də gözlənilir. Azərbaycanın XİN başçısı Xəzəryanı dövlətlərin xarici işlər nazirləri ilə ikitərəfli görüşlər də keçirəcək. /APA/