Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Azərbaycandakı Qəbələ RLS-in növbəti müştərisi ABŞ ola bilərmi?

24 avqust 2007 09:47 (UTC +04:00)

Rusiyanın Qəbələ radiolokasiya stansiyasının xidmətlərindən imtina etməyə hazırlaşması ilk baxışdan sensasiya təəssüratı doğursa da, günün reallıqları bu addımın gözlənilən olduğunu göstərir. Moskvanın yaxın xaricdə yerləşən radiolokasiya sistemlərindən imtina niyyəti ölkənin maraqlarının dəyişməsi ilə deyil, raket hücumundan müdafiə sistemini daha da təkmilləşdirməsi ilə bağlıdır.

Müasir standartlara uyğun müdafiə sistemlərinə yiyələnən Moskvaya qonşu ölkələrdə hərbi obyektlər o cümlədən radiolokasiya sistemləri saxlamaq sərf etmir. Çünki Rusiyanın icarəyə götürdüyü bu kimi obyektlərdən Moskvaya qarşı əlavə təzyiq vasitəsi kimi istifadə edilməsi mümkündür və Rusiya Kosmik Qoşunlarının komandanı, general-polkovnik Vladimir Popovkin öz bəyanatında bunu etiraf edib. Ordu təmsilçisi ölkənin milli təhlükəsizlik maraqlarının digər ölkələrin siyasətçilərinin iradəsindən asılı olmasını yolverilməz adlandırıb, bu problemin çıxış yolunu həmin ölkələrdə icarəyə götürülmüş radiolokasiya sistemlərindən imtinada görüb. Təbii ki, verilən bu sensasion bəyanat Rusiyanın keçmiş sovet respublikalarında mövcud olan müdafiə sistemlərindən, o cümlədən Qəbələ radiolokasiya stansiyasından dərhal imtina etməsi anlamına gəlmir. Moskva bu prosesi ölkənin raket hücumundan müdafiə sistemi təkmilləşdikcə tədricən həyata keçirə bilər. Rusiyanın Armavir şəhərində müasir standartlara tam cavab verən, ən əsası Qəbələ RLS-in funksiyasını bütünlüklə yerinə yetirə bilən yeni stansiyanın tikintisi başa çatmaq üzrədir və bu mənada Moskvanın 2012-ci ildən sonra Qəbələ PLS-dən imtina etməsi daha real görünür.

Hazırda isə əsas sual budur: Qəbələ RLS-dən imtina Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinə necə təsir göstərə bilər?
Bu stansiya Azərbaycanın hərbi maraqları üçün əhəmiyyətə malik deyil. Azərbaycanın Qəbələ radiolokasiya stansiyasından istifadə etmək üçün MARAÄžI və İSTİFADƏ İMKANLARI yoxdur. Azərbaycan üçün Qəbələ RLS-in yeganə əhəmiyyəti bu obyektdən xarici siyasətdə balanslaşdırma vasitəsi kimi istifadə etməsidir. Rusiya ilə maraqların balanslaşdırılmasında Qəbələ RLS-in bu ölkəyə uzun müddətə icarəyə verilməsi mühüm rol oynayıb. Rusiyanın Qəbələ RLS-dən imtinası Azərbaycanın xarici siyasətin balanslaşdırılması siyasətinə mənfi təsir göstərə bilərmi? Təbii ki, bu sualı mənfi cavablandırmaq lazımdır, çünki,

a) Rusiyanın bölgədə maraqları təkcə hərbi xarakter daşımır,
b) Maraqların balanslaşdırılması siyasətində Qəbələ RLS-in icarəyə verilməsi yeganə vasitə deyil,
c) Rusiya Qəbələ RLS-dən könüllü imtina edir, bu prosesdə Azərbaycanın heç bir rolu yoxdur,
d) Qəbələ RLS-dən imtina Rusiyanın bölgədəki maraqlarının əhatə dairəsini və strukturunu dəyişmir (Moskva Yaxın Şərq və Hind okeanına kimi böyük bir ərazidə raket hücumunu nəzarətdə saxlamaq missiyasını Armavir RLS vasitəsilə həyata keçirəcək)

Beləliklə, Kremlin Qəbələ RLS-dən imtinası bölgədə nə maraqlar mübarizəsini, nə də qüvvələr balansını dəyişdirməyəcək. Azərbaycanın bu addımdan yeganə itkisi illik 10 milyon dollarlıq icarə haqqıdır ki, neft gəlirləri və sürətli iqtisadi inkişaf fonunda bu məbləğ o qədər də böyük rəqəm deyil. Üstəlik, Moskvanın Qəbələ radiolokasiya stansiyasından imtinası Azərbaycanın şimal bölgəsində ekoloji problemlərin həllinə müsbət təsir göstərəcək. Bu amillər general-polkovnik Vladimir Popovkinin bəyanatının Azərbaycana qarşı təzyiq vasitəsi olması kimi meydana çıxa biləcək populist iddiaları da alt-üst edir.

Araşdırılan mövzuda yeganə açıq qalan məsələ “Rusiya Qəbələ RLS-dən imtina edəcəyi təqdirdə Azərbaycan bu hərbi obyekti başqa bir ölkəyə icarəyə verə bilərmi?” sualıdır. İndiki situasiyada bu sualı birmənalı cavablandırmaq çətindir. ABŞ və Rusiyanın raket hücumundan müdafiə sistemlərinin bir-birindən köklü surətdə fərqlənməsi Vaşinqtonun bu obyekti icarəyə götürmək ehtimalını azaldır. ABŞ bu obyekti icarəyə götürmək üçün stansiyanı tam yenidən qurmalı, bölgədə əlavə dəstəkləyici qüvvələr yerləşdirməli, bir sözlə bu gün Çexiya və Polşada gördüyü işi yenidən Azərbaycanda görməlidir. Yəni, təhlil olunan situasiyada Qəbələ RLS Vaşinqton üçün böyük quru divardan başqa əhəmiyyət daşımır. Digər tərəfdən Rusiya da postsovet respublikalarında Ukrayna, Belarus, Azərbaycan və Qazaxıstanda imtina edəcəyi radiolokasiya stansiyalarının digər ölkələr üçün heç bir əhəmiyyət daşımadığını bilir və buna görə də həmin RLS-lərdən imtinaya dair bəyanatları sərbəst şəkildə səsləndirir. Hər hansı üçüncü ölkə üçün 60-70-ci illərin texnologiyalarına əsaslanan bu stansiyaları icarəyə götürməkdənsə, yeni müasir stansiyalar qurmaq daha asandır. Buna görə də Rusiyanın Qəbələ RLS-dən imtinasının bu obyektin tarixin arxivinə gömülməsi ilə nəticələnəcəyi ehtimalı daha çoxdur. /APA-ANALİTİKA/