Daxili siyasət

Daxili siyasət

Analiz: “Qəbələ RLS diplomatiyası”nın rəsmi sonu

19 sentyabr 2007 10:37 (UTC +04:00)

Şərqi Avropada yeni raket hücumundan müdafiə kompleksinin quraşdırılması fonunda gərginləşən ABŞ-la Rusiya münasibətlərini ekspertlərinin Qəbələ RLS-ə səfəri də yumşalda bilmədi. Bu səfər, əslində, iki ölkənin problemə baxışlarında qeyri-müəyyənliklərin aradan qaldırılması, mövqelərin dəqiqləşməsi ilə yadda qaldı və bu dəqiqləşmənin ABŞ-ın Azərbaycanla bağlı gələcək planlarına birbaşa təsir göstərəcəyi şəksizdir.

Qəbələ RLS-in imkanlarını dəyərləndirən amerikalı ekspertlər bu obyektin Polşa və Çexiyada quraşdırılacaq yeni kompleksi əvəzləməyəcəyi qənaətinə gəliblər və bunu açıq şəkildə bəyan ediblər. Bu yanaşma stansiyadan birgə istifadəyə dair Rusiyanın təklifinə rəsmi rədd cavabı verilməsi deməkdir. Əslində, ABŞ-ın dünyanın ən böyük analoji obyekti olan Qəbələ RLS-in imkanları barədə məlumatsız olduğunu düşünmək absurddur. Qəbələ RLS-ə edilən səfər, sadəcə, Rusiyanın başladığı “Qəbələ RLS diplomatiyası” prosedurunu başa çatdırmaq məqsədi daşıyırdı. Bu baxımdan istər məsləhətləşmələrdən dərhal ABŞ nümayəndə heyətinin rəhbəri Patrik Onellinin, istərsə ekspertlərin ilkin rəyi ilə tanış olan ABŞ Raket Hücumundan Müdafiə Agentliyinin rəhbəri Henri Oberinqin açıqlamalarında gözlənilməz heç nə yoxdur.

Şərqi Avropada yeni raket hücumundan müdafiə (RHM) kompleksi quraşdırmaq ABŞ-ın strateji planlarına daxildir və burada Vaşinqtonun əsas məqsədi təkcə İrandan qaynaqlanan raket hücumu təhlükəsini önləməklə məhdudlaşmır. Vaşinqtonun hədəflərindən biri də Avropa qitəsində RHM sistemini təkmilləşdirmək və bu sistemin əhatə dairəsinə Rusiyanı maksimum daxil etməkdir. ABŞ-ın bu taktikasının daha çox İrana, yoxsa Rusiyaya qarşı yönəldiyinə dair sualı birmənalı şəkildə belə cavablandırmaq mümkündür: Şərqi Avropada quraşdırılacaq raket hücumundan müdafiə sistemi taktiki planda İrandan, strateji və perspektiv planda Rusiyaya qaynaqlanan təhlükələri önləmək məqsədi daşıyır. Bu baxımdan Rusiyanın Qəbələ RLS-i amerikalılara birgə istifadə etmək təklifinin əsasında da İrandan gələn təhlükəni önləməkdə Vaşinqtona yardım etmək yox, öz təhlükəsizlik maraqlarına qarşı yönəlmiş təhdidləri zərərsizləşdirmək məqsədi dayanır. Səslənən təklifə ABŞ-ın hansı reaksiya verəcəyini proqnozlaşdırmaq çətin deyildi, bu səbəbdən dünən gerçəkləşən səfərlə “Qəbələ RLS diplomatiyası”na rəsmi olaraq nöqtə qoyulduğunu söyləmək olar.

ABŞ-ın bütün zəruri prosedurları həyata keçirdikdən sonra ruslara rədd cavabı verməsinin nəticələri başqa mövzunun söhbətidir. Səfərin yeganə gözlənilməz nəticəsi ABŞ-ın Qəbələ RLS-ə marağının artmasıdır. Bu marağın artmasını amerikalı hərbçilərin açıqlamalarından açıq şəkildə hiss etmək olar. Amerikalı generallar Henri Oberinq və Patrik Onelli Qəbələ RLS-i ABŞ-ın RHM sisteminin elementi kimi görmək istədiklərini, bununla bağlı hazırda obyektin icarədarı olan Rusiyaya rəsmi təklif göndərdiklərini bildiriblər. ABŞ-ın Qəbələ RLS-ə marağının artması bu obyektin konkret texniki imkanının müşahidə sahəsinin kifayət qədər geniş olması ilə əlaqədardır. ABŞ bu stansiyanın imkanlarından yaralanmaqla, maraqları üçün kifayət qədər həssas bölgə olan Yaxın Şərqdə raket hücumlarını daha dəqiq nəzarətdə saxlamaq imkanı qazana bilər. Pentaqon Qəbələ RLS-in müşahidə bucağının geniş olmasından raketlərin atılması anını müəyyənləşdirmə və onların hərəkət trayektoriyasını izləmək, Şərqi Avropada quraşdırılan sistem vasitəsilə ilə həmin raketləri zərərsizləşdirmək niyyətindədir. Təbii ki, indiki situasiyada Vaşinqtonun Qəbələ RLS-i öz RHM sisteminin elementinə çevirməsi ehtimalı çox azdır obyekt Rusiya tərəfindən icarəyə götürülüb. Lakin yaxın perspektivdə Vaşinqtona bu imkanı qazandıra biləcək ehtimallar artmaqdadır. Rusiyanın 2012-ci ildə icarə müddəti başa çatan Qəbələ RLS-dən imtinası mümkündür və bunu Rusiya Kosmik Qoşunlarının komandanı, general-polkovnik Vladimir Popovkin öz bəyanatında etiraf edib. Rusiya cənub sərhədləri boyunca daha müasir standartlara uyğun RLS sistemi (Armavir) quraşdırır və bu səbəbdən çox güman ki, yaxın illərdə Qəbələdəki stansiyaya ehtiyac duymayacaq. Bu amili dəyərləndirən Pentaqon təmsilçiləri əvvəlki dövrdən fərqli olaraq Qəbələ RLS-i öz PHM sisteminin elementi kimi görmək istədiklərini gizlətmirlər. Bu mənada stansiyanın icarə müddətinin başa çatması yaxınlaşdıqca, Azərbaycanın xüsusi çəkisinin ABŞ-ın nəzərində daha da artacağı istisna deyil. /APA-ANALİTİKA/