Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Amerikalı ekspert: “ABŞ Ermənistana sanksiyalar tətbiq etməyi düşünür”

18 mart 2008 07:46 (UTC +04:00)

- Martın 4-də Azərbaycan və Ermənistan qoşunlarının təmas xəttində son dövrlərin ən qanlı qarşıdurması qeydə alınıb. Bu atışmanın Ermənistandakı siyasi gərginliklə eyni vaxta təsadüf etməsi şübhəli deyilmi?
- Həmin dövrdə təkcə bu məqam deyil, bir sıra çox maraqlı hadisələr də baş verib. Həmin vaxt müşahidə olunan hadisələr zənciri Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsi ətrafında son on ildə qeyd alınmayıb. Bu, region üçün çox intensiv dövr idi. Atəşkəsin pozulması Ermənistanda daxili siyasi böhranla, ABŞ-ın rəsmi İrəvana qarşı sanksiyalar tətbiq edəcəyi barədə təhdidlərlə, Rusiya və ABŞ-ın həm Azərbaycana, həm də Ermənistana küllü miqdarda sərmayə yatırması ilə eyni vaxta düşdü. Atəşkəsin pozulması bir daha göstərdi ki, bu region çox həssas bölgədir. Region ətrafında baş verən maraqlı hadisələr çox olduğu üçün mən cəbhə xəttində atəşkəsin pozulması faktlarının çox olacağını ehtimal edirəm. Hesab edirəm ki, Rusiya ilə ABŞ bu məsələdə fərqli yanaşmalar nümayiş etdirəcəklər. Amerika və Qərb vəziyyətin daha da gərginləşməməsi üçün əlindən gələni edəcəklər.
- Rusiyanın Azərbaycan və Ermənistana külli miqdarda sərmayə yatırdığını dediniz. Bu halda rəsmi Moskva niyə Dağlıq Qarabağ ətrafında vəziyyətin gərginləşməsini istəyir?
- Rusiya indiki anda doğurdan da vəziyyətin daha da gərginləşməsində maraqlıdır. Ruslar bilirlər ki, Qərb, xüsusən də ABŞ iki ölkə arasında müharibənin başlamasını istəmir. ABŞ Azərbaycanla Ermənistana külli miqdarda investisiya qoyub və ruslar bilirlər ki, bu bölgədə vəziyyətin gərginləşməsi Amerikaya təsir edəcək. Amerikalılar isə gərginliyin qarşısını almaq üçün hər bir vasitəyə əl atacaqlar. Onlar sanksiyalardan istifadə edə bilərlər, hətta siyasi hədə-qorxu gələ bilərlər. ABŞ-ın vəziyyətə nəzarət etmək üçün bir neçə üsulu var. Mən Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiq edilməsi ilə bağlı Kondoliza Raysın ofisi ilə söhbət etdim. Onlar mənə dedilər ki, dövlət katibinin bu mövzu ilə bağlı dedikləri kontekstdən çıxarılıb. Lakin Amerika Ermənistana qarşı sanksiyalar barədə hələ 2007-ci ilin mart ayından düşünməyə başlayıb. Keçən il prezident Buş Ermənistana tətbiq ediləcək sanksiyalar çərçivəsində bu ölkəyə göstərilən maddi yardımın 50 faiz, hərbi yardımın isə 30 faiz kəsilməsini istəyirdi. Bilirsiniz ki, 2007-ci ilin martında Ermənistan İranla qaz boru kəmərinin çəkilməsi barədə razılaşma imzalayıb. ABŞ-İran münasibətləri barədə isə danışmaq artıqdır. Ağ Evin sanksiyalarla bağlı planlarını neytrallaşdırmaq üçün rəsmi İrəvan İranla müəyyən mənada münasibətlərinə yenidən baxmalı oldu. Lakin Ermənistanda daxili siyasi vəziyyətin gərginləşməsi və hər iki ölkənin müharibə haqqında düşünməsini nəzərə alaraq ABŞ Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiqi məsələsini yenidən gündəmə gətirib. Amerika hesab edir ki, Ermənistan qonşu Azərbaycandan çox kasıb olduğu üçün sanksiyalar onlara ciddi təsir edən arqumentdir. İqtisadi yardımların kəsilməsi Ermənistan üçün çox əhəmiyyətli məsələdir. Hesab edirəm ki, Amerika Azərbaycana da təsir edir. Lakin bu iki ölkə arasında olan münasibətlər diaspora faktoruna görə Ermənistanla ABŞ arasında olan münasibətlər kimi çox üzdə deyil. Məndə olan məlumatlara görə, ABŞ və Fransa Azərbaycanla Ermənistan arasındakı gərginliyi aradan götürmək üçün hər iki tərəfin görüşünü təşkil etmək istəyir. Bu görüşlərdən biri aprel ayında NATO sammitində baş tuta bilər.
- İrəvanda martın 1-də polislə nümayişçilər arasında baş verən toqquşma 8 günahsız insanın ölümü ilə nəticələndi. Lakin Qərbin bu hadisələrə münasibəti gözlənəndən çox zəif oldu. Bu, qəribə deyilmi?
- Əmin deyiləm ki, hadisələrin belə inkişaf etməsi ABŞ-dakı erməni diasporunun fəaliyyətinin nəticəsi idi. Qərbin reaksiyası daha çox bu an baş verən siyasi proseslərlə bağlıdır. Məndə olan məlumata görə, prezident Buş eyni zamanda Ermənistana ayrılan vəsaitin artırılması barədə də düşünür və ölkədə vəziyyətin gərgin olması barədə çox səs salmaq istəmir. Üç ay bundan əvvəl prezident Buş və ABŞ Dövlət Departamenti 2009-cu ildə Ermənistana nə qədər vəsaitin ayrılması barədə məsləhətləşmələrə başlayıblar. Buş administrasiyası Ermənistana əlavə olaraq 3 milyon dollar maliyyə yardımı və 300 min dollar hərbi yardımın ayrılmasını xahiş edib. Lakin əlavə yardımın təkcə Ermənistana yox, Azərbaycana da verilməsi nəzərdə tutulub. Ağ Ev Rusiyanın regionda daha çox nəzarəti əlinə keçirməsindən narahatdır və Ermənistana daha çox pul verməklə onları geri almaq istəyirlər.
- Lakin Buş administrasiyası artıq bəyan edib ki, 2009-cu ildə Ermənistana ayrılan yardım 59 faiz az olacaq...
- Bu məsələ hələ müzakirə səviyyəsindədir. Amerikalılar vəziyyətin necə cərəyan edəcəyini gözləyirlər. Bundan sonra onlar ya sanksiyalar tətbiq edəcəklərini, yardımı azaldacaqlarını və ya əksinə, artıracaqlarını müəyyənləşdirəcəklər. Hər şey Ermənistan dövlətinin onlara verəcəyi cavabdan, Azərbaycana qarşı təcavüzün dayandırılmasından, Qərbə meyllənməsindən asılıdır. Mənim eşitdiyim söhbətlərə görə, Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin gələn ay keçiriləcək NATO sammitində görüşü keçirilə bilər. Bu görüş Amerika və Fransanın vasitəçiliyi ilə baş tutmalıdır. Mən şəxsən bu görüşün hadisələrin gələcək inkişafına mühüm təsir göstərəcəyini gözləyirəm. Lakin qarşıdan gələn həftələrdə mühüm hadisələr baş verə bilər.