Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

NATO Qara dənizi keçəcəkmi? - TƏHLİL

NATO Qara dənizi keçəcəkmi? - <font color=#FF0000>TƏHLİL</font>

01 aprel 2008 07:35 (UTC +04:00)

Buxarest. Dr. Fəxri Kərimli - APA. Şimali Atlantika alyansının Buxarest sammitinin Balkanların taleyini həll edəcəyi məlumdur. Amma bu sammit Qafqaz başda olmaqla, keçmiş sovet məkanına daxil olan ölkələr üçün daha böyük önəm kəsb edir. Buxarest zirvə görüşündə Azərbaycan üçün xüsusilə vacib olan məsələ - NATO üzvlüyünə iddia edən ilk postsovet ölkələrinin perspektivlərinin müzakirə olunmasıdır.

Hələlik bu rolda çıxış edən Ukrayna və Gürcüstanın məsələsi sirr pərdəsini qorumaqda davam edir. Kiyev və Tiflisin NATO ümidləri ənənəvi olaraq ABŞ tərəfindən dəstəklənir. ABŞ prezidenti Corc Buş alman mətbuatına verdiyi açıqlamada Ukrayna və Gürcüstana alyansa üzvlüklə bağlı “aydın perspektiv”in təklif olunmasını vurğulayıb. Bununla belə, ABŞ prezidenti Rumıniya paytaxtında bu iki dövlətin hərbi bloka qəbul olunması ilə deyil, bunu tələb etmək hüquqları ilə bağlı qərarın qəbul olunacağını bildirib.
Rəsmi Kiyev isə ümid edir ki, Buxarest sammiti Ukraynanın NATO üzvlüyünə doğru yolunu açacaq. Gürcüstan isə NATO ilə kifayətlənməyərək, hətta Avropa İttifaqının qapılarını da döyməyə hazırlaşır. Hər iki ölkə zirvə görüşündə İnteqrasiya üzrə Fəaliyyət Planına (MAP) qoşulmaları barədə müsbət qərarın qəbul olunacağına ümid edirlər. MAP alyansa qəbul olunma yolunda sonuncu mərhələ hesab edilir.
Hadisələrin bu yöndə inkişafının qəti əleyhdarı heç şübhəsiz ki, keçmiş SSRİ-nin əsas varisi olan Rusiyadır. Rusiyada keçirilən prezident seçkilərində qalib gəlmiş Dmitri Medvedev Ukraynanın NATO-ya daxil olmasının ölkəsi üçün təhlükə törətdiyini bəyan edib. Amma bu açıqlamalara ən orijinal cavab yenə də ABŞ prezidentindən gəlib: “Bu fikirlər Vladimir Putinin rəyini əks etdirir. Bu yaxınlarda Putinlə danışanda o, bu arqumentləri səsləndirdi. Bununla bağlı fikrim aydındır: ölkə sərhədlərində demokratiyanın olması pis deyil, yaxşı işdir. Demokratiyalar sülhpərvər olur. Xalqın iradəsini yerinə yetirən demokratiyalar müharibə aparmağa çalışmır”.
Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov da ABŞ-ın Gürcüstan və Ukraynanı NATO-ya qəbul etmək arzusunun Moskvanın Vaşinqton və hərbi blokla münasibətlərinə ciddi zərər vura biləcəyini bəyan edib: “Əminəm ki, ABŞ NATO-nun Buxarest sammitində Gürcüstan və Ukraynanın alyansa qəbulunun gerçəkləşməsi üçün üçün əlindən gələn hər şeyi edəcək. Əgər Ukrayna və Gürcüstan NATO-ya daxil olarsa, bu məsələ yalnız ABŞ deyil, bir təşkilat olaraq NATO ilə münasibətlərimiz üzərində ciddi nəticələr doğuracaq”.
Postsovet cütlüyünə qarşı Rusiyanın əsas müttəfiqi nə qədər qeyri-adi olsa da, Almaniyadır. Berlin Rusiyanın “Qazprom” şirkəti ilə sıx əməkdaşlıq etməklə yanaşı, NATO-nun şərqə doğru genişlənməsinə qarşı çıxır. Almaniya mövqeyini hər iki ölkənin daxili problemlərini hələ həll edə bilməmələri ilə əlaqələndirir. Alman hökumətinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Tomas Steg xatırladıb ki, NATO yalnız daxili siyasi münaqişələr, regional münaqişələr və separatist hərəkatlara cəlb olunmamış dövlətləri sıralarına qəbul edir: "NATO-ya daxil olmaq məsələsi Ukrayna ictimaiyyətini iki yerə bölüb. Gürcüstan separatçı hərəkatlar və regional münaqişələrlə üzləşib. Ona görə yenə də Avropa İttifaqının müşahidəçilərinə ehtiyac duyulur". Onun sözlərinə görə, Almaniya Ukrayna və Gürcüstanın alyansa qəbul edilməsinə “həddindən artıq ehtiyatlı” yanaşır, amma bu mövqe yalnız həmin ölkələrin daxilindəki və regiondakı durumla əlaqədardır: “Hər iki ölkənin namizədliklərinə müsbət cavab verməzdən öncə sabitlik və sülhün bərpasını gözləyirik”. Almaniyanın kansleri Angela Merkel isə Gürcüstan və Ukrayna vətəndaşlarının təşəbbüsü dəstəkləməməsini əldə rəhbər tutaraq, bu iki ölkənin alyansa inteqrasiyası imkanlarını rədd edib.
Əslində Almaniyanın arqumentlərində əsas var: martın 29-da Krım Muxtar Respublikasının paytaxtı Simferopol şəhərinin mərkəzində toplaşan minlərlə insan NATO-ya inteqrasiya perspektivinə etirazlarını ifadə ediblər. Ukraynanın Regionlar Partiyasından seçilmiş deputat Nestor Sufriç bəyan edib ki, Ukraynanın MAP-a daxil edilməsi əhalinin iradəsinin və ölkənin milli maraqlarının əleyhinə yönəlmiş addım olacaq: “Biz oğullarımızın İraq, Əfqanıstan və ya Kosovoda həlak olmasına imkan verməyəcəyik. Biz NATO tərəfindən başlanmış müharibələrin əleyhinəyik”.
Ukrayna prezidentinin mətbuat xidmətinin verdiyi məlumata görə, dövlət başçısı Viktor Yuşşenko martın 28-də Şimali Atlantika Alyansı ilə Ukraynanın Əfqanıstandakı Təhlükəsizlik üçün Beynəlxalq Yardım Qüvvələri (İSAF) tərkibində iştirakı barədə sazişin imzalanmasına fərman verib. Həmin fərmanla Ukrayna prezidenti ölkənin NATO-dakı missiyasının rəhbərinə bu barədə sənədin imzalanmasına səlahiyyət verib. Amma rəy sorğuları Ukrayna vətəndaşlarının yarısının NATO-ya qarşı çıxdığını təsdiq edir. Regionlar Partiyasının parlamentdəki digər nümayəndəsi Vasili Kiselev Ukraynanın MAP-a daxil olunacağı təqdirdə, parlament böhranının qaçılmaz olduğunu bildirib: “Ümid edirəm ki, Ukraynanın MAP-a daxil edilməsinə qərar verən Qərbi Avropa liderləri ciddi siqnal almış oldular”.
Beləliklə, Buxarest sammiti Albaniya, Xorvatiya və Makedoniya ilə yanaşı, həm də Gürcüstan və Ukrayna üçün mühüm sınaq olacaq. Ukraynada keçirilən anti-NATO nümayişlərində səslənən şüarlardan biri belə idi: “NATO üzvü olacaq Ukrayna Rusiyanın kürəyinə saplanmış bıçaqdır”. Amma Rusiyanın bu ölkələr üçün nə olduğu təəssüf ki, həmin şüarda açıqlanmayıb. /APA-ANALİTİKA/