Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Buxarest sammiti: NATO ilə həmsərhəd olmaq Azərbaycan üçün nə deməkdir? - TƏHLİL

Buxarest sammiti: NATO ilə həmsərhəd olmaq Azərbaycan üçün nə deməkdir? - <font color=#FF0000>TƏHLİL</font>

08 aprel 2008 09:00 (UTC +04:00)

Miqyasına görə bu tədbir əvvəlkilərdən xeyli dərəcədə seçilirdi. Əsas fərqləndirici cəhət Buxarest sammitinin hərbi-siyasi blokun tarixində ən böyük zirvə görüşü olmasıdır. Belə olan şəraitdə Rumıniyanın sammit təcrübəsindən danışmağa dəyməz, çünki NATO sammiti 2006-cı ildə Buxarestdə baş tutan fransızdilli ölkələrin zirvə görüşündən qat-qat böyük idi. Bütövlükdə NATO sammitinin keçirilməsinə Rumıniya büdcəsindən 30 milyon dollar vəsait xərclənmişdi. Buxarest sammitini səciyyələndirən başqa bir element bu tədbirə qatılanların demək olar ki, heç birinin narazı qayıtmamasıdır. Albaniya və Xorvatiyanın sevinclərini başa düşmək olar, çünki bu iki qərbi Balkan ölkəsi planetin ən qüdrətli hərbi ittifaqına daxil ediliblər. Ev sahibi Rumıniya bu cür beynəlxalq tədbiri təşkil etmək iqtidarında olmasından, regionda və beynəlxalq arenada nüfuz qazanmasından məmnundur. Digər tərəflərin sevincləri isə yarımçıq dəyərləndirilməlidir. Belə ki, heç kəs istədiyini tam olaraq əldə edə bilmədi: NATO-ya üzvlüyə namizədlik statusuna bərabər olan üzvlüklə bağlı Fəaliyyət Planına (MAP) qəbul olunmaq nə Gürcüstana, nə də Ukraynaya qismət olmadı. Əvəzində isə onların alyansa qəbul olunacağı açıq mətnlə yekun Bəyannamədə öz əksini tapdı. Bu gedişlərin pərdəarxası müəllifi olan Rusiya isə NATO-nun keçmiş SSRİ sərhədlərini keçməsinin qarşısını müvəqqəti də olsa ala bildi. Fransa və Almaniya Rusiyaya verdikləri sözü tutmalarından, həm də Böyük Britaniya və ABŞ kimi müttəfiqləri ilə kompromis tapmalarından razı qaldılar. London və Vaşinqton isə Gürcüstan-Ukrayna tandeminin məsələsini cari ilin dekabr ayında keçiriləcək NATO XİN başçılarının toplantısına qədər təxirə salmaq bahasına da olsa, Almaniya və Fransanı bu ölkələrin NATO-ya inteqrasiyasına qarşı yönəlmiş qəti mövqelərindən çəkindirə bilmələrindən məmnundurlar. Bu kütləvi məmnunluq tablosundan yəqin ki, yalnız Makedoniyanı kənar tutmaq lazım gələcək. Bu kiçik Balkan ölkəsi Albaniyadan qat-qat inkişaf etmiş olsa da, Yunanıstanın əngəli nəticəsində NATO-nun qapısından içəri keçə bilmədi. 1912-13-cü illər Balkan müharibəsi zamanı tarixi Makedoniyanın cənub hissəsini qəsb etmiş Afina indi keçmiş Yuqoslaviya Makedoniyası və ya başqa sözlə, Şimali Makedoniyanın bu adı daşımasına etiraz edir və bunu öz tərkibindəki eyni adlı vilayətə ərazi iddiası olaraq qəbul edir.
Heç şübhəsiz ki, Buxarest sammiti Azərbaycan üçün də ayrıca əhəmiyyət kəsb edir. Yekun Bəyannamənin 43-cü maddəsində öz əksini tapan 4 postsovet ölkəsinin müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyünün dəstəklənməsi və bu dövlətlərin ərazisindəki “dondurulmuş münaqişələr”in həmin prinsiplər nəzərə alınmaqla həll olunmasına çağırış bu gün Azərbaycan diplomatiyasının əsas hədəfləri ilə üst-üstə düşür. Bu ölkələrdən üçü Gürcüstan, Azərbaycan və Moldova Qərblə əməkdaşlıq edən GUAM alyansına daxildirlər və ərazilərində Abxaziya, Cənubi Osetiya, Dnestryanı və Dağlıq Qarabağ münaqişələri mövcuddur. Əslində göstərilən bəndin qeyd olunan dövlətlər arasında Ermənistanın adı formal olaraq çəkilir, çünki ərazi bütövlüyü pozulan Azərbaycandır və heç kim Ermənistana qarşı ərazi iddiası irəli sürməyib. Bu sənəd Azərbaycan üçün nə deməkdir? Suala cavab vermək üçün hər kəsə tanış olan BMT Baş Assambleyasının son iclasına qayıtmaq gərəkdir. “Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində vəziyyət haqqında” qətnamənin qəbulundan sonra vacib hüquqi arqument əldə etmiş rəsmi Bakı dünyanın ən böyük hərbi ittifaqının da bu həssas məsələdə dəstəyinə nail oldu. Üstəlik, NATO-nun özəyinə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri, başqa sözlə, qeyd olunan qətnamənin əleyhinə səs verən 7 ölkədən ikisi daxildir. Heç kimə sirr deyil ki, Kosovo təcrübəsindən sonra Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin bölgəyə sülhməramlı beynəlxalq qüvvələrin yerləşdirilməsi yolu ilə həllinə ciddi şübhələr yaranmışdı, çünki NATO ilə Serbiyanın qarşıdurmasının hansı nəticələr doğurduğu yaddaşlarda təzədir. Düzdür, siyasi konyukturun sürətlə dəyişdiyi müasir dünyada istənilən nüfuzlu sənədin adi kağız parçasına çevrilmək şansı xeyli böyükdür, amma yenə də Azərbaycan üçün barrikadanın əks tərəfində qalmamaq ciddi uğur hesab olunmalıdır. İndi BMT və NATO-nun dəstəyini təmin etmiş Azərbaycanın mövqeləri xeyli möhkəmlənib və sonrakı gedişat bilavasitə bu kartlardan necə istifadə olunacağından asılıdır. Bu gün Cənubi Qafqaz heç zaman olmadığı qədər dünyanın diqqət mərkəzinə çevrilmək imkanı qazanıb. Gürcüstanın NATO üzvlüyünə namizədliyə hazırlaşması regiondakı qüvvələr balansını silkələyir: Şimali Atlantika alyansının Azərbaycanın qərb sərhədlərinə dirəndiyi bir zamanda Bakının Rusiya, eləcə də Qərbin özü ilə manevr imkanları da müəyyən baxımdan həm artır, həm də azalır. Çünki Ermənistanla Gürcüstanın xarici siyasət vektorlarının birmənalı məlum olduğu bir halda, həm də enerji ehtiyatları ilə zəngin Orta Asiya və Xəzər hövzəsinin açarı olan Azərbaycanın dəyəri artır. Lakin digər tərəfdən bir çox qeyri-müəyyənliklərə son qoyularaq səngər seçimi mütləqləşəcək. Bu qaçılmaz Qərb-Rusiya qarşıdurmasında vaxtında özünü siyasi və hüquqi əsaslarla təmin etmiş bir Azərbaycanın bacarıqlı geosiyasi marketinq apararaq maraqlarını təmin etməsi də istisna olunmur.
Əslində Buxarest sammitinə bir dövrü qapadıb, yenisini açan sammit demək olar, çünki Gürcüstan prezidenti Mixail Saakaşvilinin sözləri ilə desək, “belə bir vəziyyəti bir zamanlar yalnız arzu etmək olardı”. Azərbaycan isə bu durumu 17 ildir ki, gözləyir. Belə ki, Azərbaycanın apardığı xarici siyasi kursun, xüsusilə neft diplomatiyasının məhz dünyanın diqqətinin Xəzər və Qara dəniz arasındakı zolağa cəlb olunmasından ibarət olan bu məqamı yetişdirmək üçün uzun illər çalışdığı məlumdur. İndi isə baş verənlərə əsasən ehtimal etmək olar ki, deyəsən, Qafqazda “X saatı” yetişməkdədir.