Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Qanunsuz silah alqı-satqısı ilə məşğul olan Ermənistan Cənubi Qafqazda əsas qeyri-stabillik ocağıdır

08 oktyabr 2007 10:57 (UTC +04:00)

Bu fakt Ermənistanın hərbi sahədə şəffaflığa dair BMT prinsiplərinə riayət etməməsini və region üçün birbaşa təhlükə mənbəyi olmasını təsdiqləyir. Hərbi-texniki sahədə əməkdaşlığa dair illik hesabatı hazırlayan ekspertlər Ermənistanın Slovakiyadan X-25ML və X-29L tipli 35 ədəd aviasiya raketinin alınması faktını gizləməsini xüsusi vurğulayıblar. Rəsmi Bratislava bu raketlərin Ermənistana satıldığını hələ 2005-ci ildə rəsmi bəyan etsə də, İrəvan raket alqı-satqısına dair məlumatları açıqlamaqdan hələ də imtina edir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu, iki ölkə arasında hərbi-texniki əməkdaşlığa dair ilk fakt deyil. Hələ 2005-ci ilin sonlarında Ermənistan qeyri-rəsmi olaraq Slovakiyadan Rusiya istehsalı olan 10 aviasiya texnikası alıb. Alınan texnika “SU-27” və “SU-25” təyyarələri, “Mİ-24” hərbi vertolyotlarıdır. Lakin o zaman da rəsmi İrəvan bu aviasiya texnikasının alınmasına dair detalları açıqlamaqdan imtina edib. Bundan başqa Ermənistanın ordu üçün rəsmi və qeyri-rəsmi yollarla hərbi texnika, silah və sursat almasına dair digər faktlar da mövcuddur.
Ermənistanla Rusiyanın hərbi-texniki əməkdaşlığı çoxlarına məlumdur. Bu əməkdaşlıq 1997-ci il avqustun 27-də imzalanmış “Dostluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı müdafiə barədə” sazişlə tənzimlənir. Buna baxmayaraq hələ saziş imzalanmazdan öncə Rusiyanın Ermənistana 1 milyard dollar həcmində silah satması faktı yaddaşlardan silinməyib. 1993-1996-cı illərdə İrəvana əlavə olaraq böyük miqdarda silah və sursat - 9,5 min ədəd raket-artilleriya vahidi, 72 zirehli tank, 600 vaqon sursat verilib. Həm də bu silah Ermənistana müvafiq saziş imzalanmadan, qeyri-leqal yolla verilib. Həmçinin, Rusiyanın Ermənistana 21,314 ədəd hərbi texnika, 64 min ton yanacaq, 15,977 ədəd rabitə vasitəsi, 41,003 metr kabel verməsi də sənədləşdirilməyib. 1992-1994-cü illərdə Mozdok aerodromundan İrəvana İl-76 və AN-12 təyyarələri ilə 130 min ton sursat daşınması üçün 660 reys həyata keçirilib.
Hazırda ATƏT-in İstanbul sazişinə müvafiq olaraq 1999-cu ildən başlayaraq Gürcüstan ərazisindən Rusiya hərbi bazalarının ləğvi prosesi gedir. Bu hərbi bazalara məxsus silah-sursat və texnika müxtəlif hissələrlə Ermənistan, yaxud bu ölkənin işğal altında saxladığı Azərbaycan ərazilərinə yerləşdirilir. “The International Institute for Strategic Studies” təşkilatının məlumatlarına görə, 2006-cı ildə Ermənistan Rusiyadan 8 ədəd P-17 markalı operativ-taktiki raket kompleksi qurğusu və onun üçün 500 kilometr məsafəni vura bilən 32 raket və çoxlu sayda minaatan aldığını bəyan etməyib. Bundan başqa Ermənistanın Rusiyadan hazırda dünyada analoqu olmayan hərbi texnika “gözəgörünməz tank” alması faktı da geniş ictimaiyyətə məlum deyil. Məlum olub ki, Ermənistan Müdafiə Nazirliyi Rusiya Elmi-Tədqiqat İnstitutundan hər birinin qiyməti 2,675 dollar olan çoxlu sayda tank üçün örtük alıb. Maraqlıdır ki, Ermənistan Cənubi Qafqaz regionunda bu cür texnika alan yeganə ölkədir. Bu örtüklər radiodalğaları əks etdirərək tankı hədəf üçün görünməz edir. Bununla da bu cür örtüyə malik tank hədəfə yaxınlaşana qədər onun yerini müəyyənləşdirmək mümkün olmur.
Ermənistan həmçinin Çindən 80 kilometr məsafədən hədəfi vura biləcək 273 millimetrlik “WM-80” markalı reaktiv atəş sistemlərinin alınmasına dair faktları da gizlədib. Müstəqil mənbələrin məlumatına görə, İrəvan 4-8 ədəd bu kimi sistemə malikdir. Qeyd edək ki, hələ 1999-cu ildə Çinin Ermənistana qanunsuz olaraq “Tayfun” raket qurğularının satması barədə faktlar aşkarlanıb. Rəsmi Pekin o zaman baş verən insidenti alqı-satqı prosesinin silah ixracı ilə məşğul olan qeyri-dövlət şirkəti tərəfindən həyata keçirilməsi ilə əsaslandırıb. Rəsmi Bakının müdaxiləsindən sonra Çin hökuməti həmin şirkətə qarşı cərimə sanksiyaları tətbiq edib. Qərara əsasən, Çin tərəfi nəinki “Tayfun” qurğularının satışını dayandırıb, həmçinin bu tip silahların Ermənistana satışına qadağa qoyub.
Ermənistanla hərbi sahədə əməkdaşlıq edən ölkələrdən biri də Serbiyadır. Qeyd edək ki, bu sahədə erməni-serb əməkdaşlığı hələ ötən əsrin 90-cı illərində də mövcud olub. Ermənistanın sabiq Yuqoslaviya dövlətlərinə tətbiq olunan beynəlxalq embarqoya baxmayaraq Serb Kraynasını Rusiya istehsalı olan silah-sursatla təmin etməsinə dair faktlar da mövcuddur. Rusiyanın İrəvan yaxınlığındakı hərbi bazasından hərbi-nəqliyyat təyyarələri vasitəsilə “Yuqoslaviyaya humanitar yardım” adı altında silah-sursat, minalar, artilleriya mərmiləri, serb separatçıları üçün nəzərdə tutulan hərbi texnikanın ehtiyat hissələri göndərilib. 2007-ci ilin əvvəlində Serbiyanın müdafiə sənayesi üzrə ixtisaslaşmış “Zastava” şirkəti Ermənistanla silah satışına dair 1,750 milyon dollarlıq saziş imzalayıb. Hazırda bu şirkət Ermənistana silah satışına dair daha bir 900 min dollarlıq sazişin imzalanması məqsədilə danışıqlar aparır. 2007-ci ilin sentyabrında Ermənistanın Abovyan şəhərində “DG Arms Corporation” adlı yeni hərbi müəssisə fəaliyyətə başlayıb. İldə 100 milyon ədəd güllə istehsal edəcək bu müəssisə məhsullarını beynəlxalq bazara çıxarmağı, o cümlədən Serbiyaya satmağı planlaşdırır. Silahlı Qüvvələrin təchizatı və yenidən silahlanması məqsədilə qanunsuz hərbi layihələr həyata keçirən, həmçinin regionu sürətlə silahlandıran Ermənistan bununla Avropada Adi Silahlar Haqqında Sazişlə müəyyənləşmiş balansı kobud surətdə pozur. Bu isə öz növbəsində Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli və Cənubi Qafqazda stabillik üçün təhlükə törədir. /APA/