Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

Analitika: Avropanın Rusiyaya cavabı - Konstansa-Triyest layihəsi

05 fevral 2008 10:13 (UTC +04:00)

Prezident Vladimir Putinin iştirakı ilə imzalanmış sazişin mürəkkəbi qurumamış Bolqarıstanın dövlət başçısı Georgi Pırvanov ölkəsinin hələ də “Nabucco” qaz kəməri layihəsinə siyasi dəstək verdiyini bəyan edib. Baş nazir Sergey Stanişev isə hətta bir qədər uzağa gedərək “Cənub axını” və “Nabucco” kəmərllərinin bir-birlərini tamamladığını iddia edib: “Bəzi şərhlərə görə, guya Bolqarıstan Avropa İttifaqına xəyanət edib və Rusiyanın maraqlarını dəstəkləyib və ya guya ki, bu layihə “Nabucco”nun alternatividir. Bu, nonsensdir”. Maraqlıdır ki, bu bəyanat Sofiyada akkreditasiya olunmuş ABŞ diplomatlarının Rusiyanın Balkanlarda mövqelərini gücləndirməsindən narahat olduqları barədə açıqlamaları ilə eyni vaxta təsadüf edib. Bolqarıstanın baş naziri bu ittihamları rədd edib və Rusiya ilə əlaqələrin rəsmi Sofiyanın Qərbə doğru geosiyasi yönünü dəyişməyəcəyinə əmin edib.

Amma görünür, bu əminlik heç də hamı üçün kifayət etmir. Ən azından Bolqarıstanın Burqas şəhərində baş verənlər bunu sübut edir. Moskva və Sofiya arasında həyata keçirilən ikinci nəhəng enerji layihəsi olan Burqas-Aleksandrupolis neft kəmərinin çıxış nöqtəsi olan bu şəhərdə ötən həftə sakinlər kütləvi aksiya keçirərək layihənin əleyhinə etirazlarını səsləndiriblər. “Başçılarımız Bolqarıstanı satıb!”, “Burqası ikinci Çernobıla çevirməyin!” şüarlarını daşıyan nümayişçilər bu kəmərin parçalarının satışı üzrə hərrac səhnəciyi də təşkil ediblər. Yenə də Rusiya prezidentinin iştirakı ilə Bolqarıstan, Rusiya və Yunanıstan arasında imzalanmış saziş rus neftinin Türkiyənin Bosfor və Dardanel boğazlarından yan keçərək Egey dənizi sahillərinə nəql olunmasını nəzərdə tutur. Bakı-Tiflis-Ceyhan kəmərinə alternativ olaraq nəzərdən keçirilən bu layihə ətrafında hamıya tanış “Borjomi ssenarisi”nin nə dərəcədə reallaşması sual doğurur, amma Bolqarıstanın dördüncü böyük şəhəri olan Burqas meriyasının artıq fevralın 17-də kəmərin taleyinə dair referendum keçirilməsinə hazırlaşması vəziyyətin ciddiliyini sübut edir. Referendumun etibarlı sayılması üçün səsvermədə şəhər sakinlərinin 51 faizinin iştirakı zəruri sayılır. Prezident Georgi Pırvanov isə bəyan edib ki, yerli referendumlar layihənin taleyinə təsir etməyəcək.

Digər tərəfdən isə yanvarın 24-də Rumıniya prezidenti Trayan Baseskunun Buxarestdə akkreditasiya olunmuş əcnəbi diplomatlar qarşısında ölkəsinin cari ildə qarşısına qoyduğu konkret məqsədlərə həsr olunmuş çıxışı zamanı Konstansa-Triyest kəməri barədə verdiyi bəyanat Burqasda baş verənlərin lokal xarakter daşımadığını nümayiş etdirir: ””Nabucco” layihəsi Rumıniya və Avropa İttifaqı üçün Qara dənizdə strateji əhəmiyyət daşıyır. Xəzər neftinin Avropa məkanına birbaşa, effektiv və etibarlı yolu isə Konstansa-Triyest kəmərindən keçir”. Prezident Basesku ümid etdiyini bildirib ki, Avropa İttifaqı Mərkəzi Asiyaya dair yeni siyasətində bu strateji bölgəyə daha münasib yaxınlaşma tətbiq edəcək: “Rumıniya enerji baxımından strateji tərəfdaşları olan Azərbaycan və Qazaxıstan ilə əlaqələri vasitəsilə bu siyasətin hədəflərinə nail olunmasına çalışacaq”. Burqas-Aleksandrupolis və Burqas-Skopye-Vlora (Transbalkan) kəmərləri layihələrinin rəqibi sayılan Konstansa-Triyest və ya Panavropa kəməri (PEOP) 1400 km uzunluqda olub Adriatik və Qara dəniz sahillərini birləşdirəcək. Rumıniya, Serbiya, Xorvatiya, Sloveniya və İtaliyadan keçərək ildə 60-90 milyon ton neft nəql etmək imkanına malik kəmərin inşasının 2012-ci ildə başa çatdırılması planlaşdırılıb.

Rumıniya iqtisadiyyat nazirinin müavini Viorel Palaşka isə yanvarın ortalarında verdiyi açıqlamada ölkə hökumətinin “Gaz de France” şirkəti (Fransa) və Qazaxıstanın Konstansa-Triyest kəmərinin inşası layihəsinə qoşulmasını dəstəklədiyini bəyan edib. Birdən-birə gündəmdə fəallaşan Konstansa-Triyest layihəsi bütün yanvar ayı boyun Buxarestin diqqət mərkəzindən uzaqlaşmayıb. Rumıniya prezidenti Trayan Baseskunun yanvarın 29-da Belqrada baş tutan səfəri zamanı bu məsələ yenidən müzakirə olunub. Serbiya bu kəmər layihəsinin üzərində yerləşən açar ölkələrdən hesab olunur və məhz bu ölkədə 1999-cu ildə baş verən Kosovo böhranı üzündən Konstansa-Triyest layihəsi az qala iflasa uğramışdı. Rəsmi Buxarest bir daha Kosovo probleminə dair mövqeyinin serb mövqelərinə yaxınlaşdıracağı barədə Belqradı əmin edib və bununla bir addım qabağa keçib: “Biz prezident Boris Tadiç ilə Konstansa-Triyest neft kəməri layihəsini müzakirə etdik. Əminəm ki, bizim siyasi və iqtisadi tərəfdaşlığımız növbəti mərhələdə çox yaxşı inkişaf edəcək”. Serbiya prezidenti Boris Tadiç isə Konstansa limanının əhəmiyyəti və adı çəkilən layihənin gerçəkləşməsi üzrə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsində maraqlı olduqlarını qeyd edib.

Rumıniya-Serbiya dialoqu keçən ay daha real cizgilər qazanan “Cənub axını” qaz kəməri fonunda olduqca maraqlı görünür. Panavropa kəməri Xəzər regionundan hasil olunan neftə hesablanıb və Belqradın peyk şəhəri olan Pançevodan keçir. Bu layihənin ən əlverişli cəhəti Qara dənizin ən böyük neft terminalları və emal zavodları yerləşən Konstansa limanı başda olmaqla hazır infrastruktura malik olması və Serbiya sərhədinə qədər hazır boru şəbəkəsinin mövcudluğudur. Konstansa-Triyest kəmərinin çəkilməsi gözünü eyni qaynağa dikmiş Burqas-Aleksandrupolis layihəsini pis vəziyyətdə qoyacaq. Bu isə öz növbəsində Avropa İttifaqının Rusiyaya enerji cəbhəsində cavabı ola bilər. Situasiyanın qeyri-standartlığı isə ondan ibarətdir ki, rəqabət həm də Avropa İttifaqına namizədlər olan nəzəri müttəfiqlər - Buxarest və Sofiya arasında gedir və onların hər ikisi həm Panavropa, həm də “Cənub axını” layihələrinə görə ərazi bütövlüyünü qorumaq uğrunda saman çöpündən yapışmağa hazır olan, Avropadan sıxışdırılmış Serbiyadan asılıdırlar. Serbiya prezidenti Boris Tadiç isə ölkəsinin Konstansa limanının neft infrastrukturuna böyük həcmdə investisiya qoymaq niyyətini ifadə edib. Maraqlıdır, bu investisiyaların arxasında elə ötən ay Serbiya Neft Şirkətini (NİS) satın almış “Qazprom” durmur ki? /APA-ANALİTİKA/