Daxili siyasət

Ana səhifə

Daxili siyasət

“NABUCCO” VƏ “ERMƏNİ MƏSƏLƏSİ” TƏHLİL

“NABUCCO” VƏ “ERMƏNİ MƏSƏLƏSİ” <font color=#FF0000>TƏHLİL</font>

12 fevral 2008 08:06 (UTC +04:00)

Buxarest. Dr. Fəxri Kərimli APA. Fevralın 5-də Avropa enerji sektorunda tarixi bir hadisə baş verdi: “Nabucco” konsorsiumuna daxil olan şirkətlər Vyanada Almaniyanın “RWE” qrupunun qaz kəmərini inşası layihəsinin altıncı tərəfdaşı olması barədə sənəd imzaladılar. Bu xəbər Avropada olduqca müsbət qarşılanıb Avropa İttifaqının “Nabucco” üzrə koordinatoru Yozias van Aarten bunun həvəsləndirici xarakter daşıdığını bəyan edib: ““RWE” qrupunun konsorsiuma daxil olması başqalarını həvəsləndirmək üçün bir formadır. Növbəti prioritet layihə ölkələrin nazirliklərarası əməkdaşlığının möhkəmləndirilməsidir".
Beləliklə indi dəyəri 5 milyard avro olan “Nabucco” layihəsi üzrə konsorsiumun 6 üzvü var: “OMV” (Avstriya), “MOL” (Macarıstan), “Transgaz” (Rumıniya), “Bulgargaz” (Bolqarıstan), “Botaş” (Türkiyə) və “RWE” (Almaniya). Hər bir tərəfdaş şirkət qaz kəmərini idarə edəcək “Nabucco Gas Pipeline International” şirkətində 16,67% paya malik olacaq. Avropa Xəzər regionundan Türkiyə və Balkanlar üzərindən Avstriyaya qədər qaz nəql edəcək bu boru xətti vasitəsilə Rusiyadan enerji asılılığını azaltmağa ümid edir. Avstriyanın iqtisadiyyat və əmək naziri Martin Bartenştaynın fikrincə, "Nabucco” regiondakı başqa layihələrə alternativ olmayıb onları tamamlayır. Burada söhbət əlbəttə ki, keçən aya damğasını vurmuş Rusiyanın “Cənub axını” kəməri layihəsindən gedir. "”Nabucco” Bolqarıstan üçün ilkin prioritet olaraq qalacaq. Bolqarıstanın iqtisadiyyat və enerji naziri Petar Dimitrov bəyan edib ki, “Cənub axını” layihəsinin “Nabucco” ilə rəqabətə girəcəyini zənn etmir.
Hadisələrin gedişi onu göstərir ki, doğrudan da “RWE”nin addımı başqalarını da həvəsləndirib. Bu, Fransanın “Gaz de France” şirkəti olub. Hələ fevralın 4-də Buxarestə rəsmi səfəri Fransanın dövlət başçısı Nikola Sarkozi bu məsələni gündəmə gətirib. Rumıniya prezidenti Trayan Basesku isə Buxarestin həmin şirkəti 7-ci tərəfdaş kimi qəbul etməyə etiraz etmədiyini bildirib. Eyni fikirlər fransız lideri ilə görüşdə Rumıniyanın baş naziri Kalin Popesku-Tariçanunun dilindən də səslənib. “Gaz de France”nin (GDF) üzvlük üçün sənədlərini təqdim etməsi N. Sarkozinin tarixi vətəni olan Macarıstan tərəfindən də dəstək qazanıb. Dövlət şirkəti olan “MOL Gas Midstream”ın direktoru Benjamin Lakatoş verdiyi açıqlamada məsələyə aydınıq gətirib: “Fikrimizcə həm “RWE”, həm də “Gaz de France”, Avropa şirkətləri və hökumətləri tərəfindən güclü iqtisadi və siyasi dəstəyə ehtiyac duyan “Nabucco”ya dəyər qatacaqlar. “Gaz de France” enerji sektorunun ən böyük şirkətlərindən biridir”. Digər tərəfdən Avstriya da Fransanın namizədliyinə mənfi münasibət bəsləmir.
Bununla bərabər artıq konsorsiumun 3 üzvünün Fransanı dəstəkləməsi digər tərəfdaş olan Türkiyəyə az təsir edib. Məsələ burasındadır ki, “Nabucco” konsorsiumu çərçivəsində bütün qərarlar konsensus yolu ilə qəbul edilir və bundan istifadə edən Ankara qondarma “erməni soyqırımı”na dair mövqeyinə və Türkiyənin Aİ-yə yolunu bağlamasına görə intiqam almaq imkanı əldə edib. Türkiyə İqtisadiyyat Nazirliyinin rəsmisi bildirib ki, söhbət başqa şeydən getsəydi, Ankara fransız qrupunun enerji sahəsində təcrübəsini nəzərə alıb, güzəştə gedə bilərdi: “Türkiyə enerjidən siyasi alət kimi istifadə etmir. Amma Fransa tarixdə qalmalı olan 1915-ci il hadisələrinə, eləcə də Aİ və başqa birgə layihələrə dair qəbuledilməz mövqe tutur”. Türkiyə hələ başlanğıcdan rəsmi Parisin qondarma “erməni soyqırımı”nı inkar edənlərin cəzalandırılmasını nəzərdə tutan sənədi qəbul etməsini əldə rəhbər tutub GDF-nin “Nabucco” kəməri layihəsində iştirakını rədd etmişdi. İndi isə Fransa prezidenti N. Sarkozinin 70 milyonluq müsəlman yoxsul ölkənin “həzm olunmasının” çətinliyi barədə fikri və Türkiyəyə Aİ üzvlüyü yerinə imtiyazlı tərəfdaşlıq təklif etməsi vəziyyəti daha da ciddiləşdirib. Türkiyə rəsmisi deyib ki, 6 şirkət qaz kəmərinin inşası və istismarı üçün kifayətdir: “Amma Türkiyə təbii qaz istehsalçısı olan bir ölkəni təmsil edərsə, yeddinci tərəfdaşı qəbul etməyə hazırdır”. Analitiklər Ankaranın bu açıqlama ilə topu Azərbaycana tərəf ötürdüyünü qeyd edirlər.
“Nabucco” konsorsiumunun əsas operatoru sayılan “OMV”nin baş direktoru Volfqanq Ruttenştorfer də eyni fikirdədir: “Konsorsium yeddinci tərəfdaşın da üzünə açıqdır, amma hazırda bu prioritet deyil. Yalnız 2010-cu ildə işlər başlayandan sonra bu baş tuta bilər”. GDF-nin cavabı özünü çox gözlətməyib. Artıq fevralın 7-də şirkətin mətbuat katibi “Nabucco” konsorsiumunun üzvlüyünə namizədliklərinin rədd olunması barədə məlumatlandırıldıqlarını deyib: “Biz, namizədliyimizin rədd olunması barədə aktı qəbul etmişik. “Gaz de France” qaz təchizatının təhlükəsizliyi üçün Avropanın müxtəlif bölgələrindəki layihələrə qoşulmaqda olduqca maraqlıdır”. GDF əslində alman qrupunun əvəzinə konsorsiuma üzv olmaq istəsə də, indi yeddinci tərəfdaş olmağa iddia edir. Bütün bu variantlardan əli boşa çıxacağı təqdirdə isə fransız şirkəti “Nabucco”nun rəqibi olan “Cənub axını” qaz kəməri layihəsinə qoşulmaq niyyətindədir.
Bütün bunlar Avropadakı kəmər müharibəsinin arxasında qitənin qaz ehtiyaclarının dörddə birini ödəyən Rusiyadan enerji asılılığını azaltmaqla yanaşı, başqa dərin səbəblərin dayandığını göstərir. “Cənub axını” və “Nabucco” layihələri arasında manevr edən, başqa sözlə Rusiyaya nifrət etmək, yoxsa onu sevməyi özü üçün dəqiqləşdirməkdə çətinlik çəkən Bolqarıstan və Macarıstanın “enerji aclığı” başa düşülsə də, Fransanın seçimində tamamilə başqa arqumentlərin rol oynadığı aydındır.