Diaspor

Diaspor

Amerika Türk Koalisiyasının rezident eksperti Bryus Feyn: “Birləşmiş Ştatlardakı türk və azərbaycanlı diasporları arasında münaqişə deyil, maraqların rəqabəti var”

01 dekabr 2009 13:12 (UTC +04:00)

Vaşinqton. İzabel Levin-APA. Amerika Türk Koalisiyasının rezident eksperti Bryus Feynin APA-nın Vaşinqton müxbirinə müsahibəsi

- Ermənistanla Türkiyə arasında münasibətlər normallaşmağa başladıqdan sonra ABŞ-dakı azərbaycanlı və Türk diasporlarının münasibətlərində problemlər yaranıb. Bu problemlər nə qədər təhlükəlidir?

- Bizim iki diaspora arasında münaqişə olduğunu fikirləşmirəm. Bildiyim qədər gərginlik var, sadəcə ona görə ki, Türkiyə Azərbaycan deyil. Fikir ayrılıqlarının mövcud olduğu məsələ Dağlıq Qarabağdır. Birinci dünya müharibəsindəki hadisələri unutmaq və sərhədləri açmaq Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli və ermənilərin işğal olunmuş torpaqlardan çıxması üçün vasitə ola bilər. Bu maraqların rəqabətidir, onu münaqişə adlandırmaq düzgün olmazdı. Məncə daimi dostu və düşməni olmayan ölkələrin daimi maraqları olur. Türkiyənin baş naziri açıq şəkildə bildirdi ki, Dağlıq Qarabağ mövzusu ətrafında alver etməyəcəklər. Bu təslimçilik və ya ermənilərin tələbini yerinə yetirmək deyil. Deməzdim ki, onlar arasında münaqişə var. Harmoniya yaradan siyasət qurmaq üçün diqqətli olmaq lazımdır. Məncə baş verənlər də bundan ibarətdir. Düşünmürəm ki, Türkiyənin Ermənistanla sərhədləri açmaq planı o demək deyil ki, Türkiyə Dağlıq Qarabağın işğalına görə narahat olmur.

- İki ölkə arasında münasibətlərin normallaşmasına baxmayaraq, erməni diasporu Türkiyəyə qarşı fəaliyyətini davam etdirir. Onlar Konqresə məktub göndərir, “soyqırırm” məsələsini yenidən qaldırırlar. Senator Makkeyn də deyib ki, “soyqırım” doğrudan da baş verib...

- Ermənistan hökuməti ilə erməni diasporu eyni deyil. Razıyam, rəsmi İrəvan diasporu dinləməlidir, ona görə ki, onun büdcəsinin üçdə bir hissəsini diasporun ianələri təşkil edir. Son illərin təcrübəsi göstərir ki, diaspora hökumətdən fərqli olaraq daha nifrətlə dolu və aqressivdir. Amma erməni diasporu uzun illər bundan əvvəl mövcud olan diaspordan fərqlənir. Mən ehtiyatla nikbin olmağa çalışıram. Diaspora artıq hökuməti məcbur edə bilmir ki, barışığa getməsin və arxiv materiallarını araşdıracaq komissiyanın yaradılmasına razılaşmasın. Senator Makkeynə gəldikdə isə soyqırımı məsələsi hüquqşünas və tarixçilərin işidir. Senator Makkeyn isə tarixçi və ya hüquqşünas deyil. Təəssüf ki, Makkeyn də daxil olmaqla bir sıra siyasətçilər bundan öz məqsədləri üçün istifadə edirlər. Yadınızdadırsa, Makkeyn prezident seçki kampaniyası zamanı “bu, yəhudi-xristian dövlətidir” deməklə səhvə yol verib. Konstitusiyaya görə isə din siyasətdən ayrıdır.

- Türk diasporu Dağlıq Qarabağ və digər məsələləri konqresin diqqətində saxlamaq üçün Azərbaycan diasporuna necə kömək edə bilər?

- Fikrimcə, Türk diasporunun təcrübəsindən istifadə olunacaq sahələr konqres üzvlərinə necə təsir göstərmək, onlara müraciət zamanı hansı arqumentlərdən istifadə etmək, yerli mediadan yararlanmaqdır. Bunlar açıq demokratiyaların sınaqdan çıxmış alətləridir. Türk diasporu eyni zamanda ABŞ-da siyasətin necə qurulduğunu izah edə bilər. Məncə azərbaycanlı və Türk diaporaları arasında tez-tez görüşlər keçirmək düzgün olardı.