Sahibkarlıq

Bakı. Vüqar Mustafayev – APA. Dünya Bankı və Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası tərəfindən hər il hazırlanan «Doing Business» reytinqinin 2009-cu il üçün hesabatı bu gün beynəlxalq ictimaiyyət üçün açıqlanıb. Bu beynəlxalq maliyyə təşkilatlarının Vaşinqtonda yerləşən baş ofisi tərəfindən açıqlanmış ilkin məlumatda Azərbaycan dünya dövlətləri sırasında biznesin aparılması sahəsində ən uğurlu nəticələrə nail olmuş ölkə kimi qiymətləndirilir. Hesabatın hazırlandığı 10 əsas qiymətləndirmə istiqamətlərindən 7-si üzrə Azərbaycan əhəmiyyətli artıma nail olub və ötən ilin yekunları əsasında hazırlanmış «Doing Business-2008» hesabatı ilə müqayisədə «Doing Business-2009»da mövqelərini digər dövlətlərə nisbətən görünməmiş templərlə yaxşılaşdırıb. Bu hesabat haqqında daha ətraflı məlumat almaq və ölkəmizin reytinqinin yüksəlməsinin gözlənilən effektini şərh etmək məqsədi ilə «APA-Economics» iqtisadi inkişaf naziri Heydər Babayevə müraciət edib.

- Cənab nazir, «Doing Business-2009» hesabatı Dünya Bankı və Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası tərəfindən yenicə açıqlanıb. İlkin məlumatlara görə, Azərbaycan biznesin aparılması sahəsində 10 mövcud qiymətləndirmə parametrindən 7-si üzrə ötən ilə nisbətən mövqeyini yaxşılaşdırıb. Nəticədə, ölkəmiz islahatçı dövlətlərin lideri adlandırılıb. Azərbaycan prezidentinin tapşırığı ilə İqtisadi İnkişaf Nazirliyi ölkənin reytinqlərinin artırılması prosesinin əsas əlaqələndiricisi kimi müəyyənləşdirildiyinə görə, bu son nailiyyətli daha ətraflı şərh etməyinizi istərdik.

- Öncə, hər bir Azərbaycan vətəndaşını, həmçinin bu sevindirici xəbəri ictimaiyyətə çatdıran ilk kütləvi informasiya vasitələrindən birinin nümayəndəsi kimi Sizi bu mühüm nailiyyət münasibətilə təbrik edirəm. Əslində, bu ilin nəticələri əsasında hazırlanmış «Doing Business-2009» hesabatında Azərbaycanın müsbət nailiyyətlər qazanacağına inanırdıq. Lakin digər dövlətlərin göstəricilərinin müqayisəsi əsasında biznesin aparılması üzrə 10 parametr əsasında aparılan qiymətləndirmənin sonunda Azərbaycanın islahatçı ölkələr sırasında şəksiz lider olması bizim üçün çox əhəmiyyətli xəbər oldu. Dünya Bankı və Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının birgə hazırladığı «Doing Business» hesabatı bu sahədə beynəlxalq aləmdə ən nüfuzlu qiymətləndirmə kimi qəbul olunduğuna görə, bu nailiyyətin əhəmiyyəti bizim üçün olduqca yüksəkdir.
Xatırlayırsınızsa, 2007-ci ilin fevral ayında Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Bakıya səfərə gələn «Doing Business» hesabatının müəlliflərinin rəhbəri Semeon Djankovu qəbul edib və bu görüşdən sonra qeyd olunan hesabatda Azərbaycanın reytinqinin yaxşılaşdırılması ilə bağlı aidiyyəti dövlət orqanlarına müvafiq göstərişlər verib, İqtisadi İnkişaf Nazirliyi isə bu tapşırıqların əsas icraçısı və əlaqələndiricisi kimi müəyyənləşdirilib.
İlk dəfə 2004-cü ildə hazırlanan bu hesabat 5 göstəricini əhatə edirdisə, artıq 2005-ci ildə hesabata iki göstərici, 2006-cı ildə daha üç göstərici əlavə edilib. Bu göstəricilər dünya ölkələri üzrə biznes mühitinin təhlili və bu sahədə islahatların gedişinin qiymətləndirilməsi məqsədilə müqayisəli şəkildə təhlil olunur. Həmçinin, əhatə olunan ölkələrin sayı da ilbəil genişlənir. Belə ki, əgər ötən ilki reytinq 178 ölkə üzrə hazırlanmışdırsa, bu dəfə qiymətləndirmə 181 ölkə üzrə aparılıb.
Ölkə iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi məqsədilə görülən kompleks tədbirlər Azərbaycan prezidentinin tapşırığı ilə ötən ilki reytinqdən sonra daha da sürətləndirilib. Nəticədə, «Doing Business-2008» hesabatında 178 ölkə arasında 96-cı yerdə qərarlaşan Azərbaycan yeni analoji hesabatda 181 ölkə sırasında 33-cü pilləyə yüksəlib. Bu artım tempinə görə ölkəmiz hesabatın əhatə etdiyi bütün dövlətləri geridə qoyub. Hətta onu da vurğulamaq lazımdır ki, «Doing Business» hesabatları hazırlanan ötən illər ərzində analoji sıçrayışlı yüksəliş heç vaxt qeydə alınmayıb.

- Ümumiyyətlə «Doing Business-2009» hesabatında Azərbaycan hansı parametrlər üzrə irəliləyişə nail olub və qeyd etdiyiniz əhəmiyyətli artım nə ilə əsaslandırılır?

- İlk növbədə qeyd etmək istəyirəm ki, bu əhəmiyyətli artıma dövlət başçısının yeritdiyi iqtisadi siyasət nəticəsində nail olunub. Belə ki, tarixən iqtisadiyyatı neft-qaz sektoruna əsaslanan Azərbaycanda hazırda qeyri-neft sahələrinin inkişafına xüsusi diqqət yetirilir. Son illər ölkə başçısının fərman və sərəncamları, qəbul olunmuş qanun və qərarlar da məhz qeyri-neft sektorunun inkişafına yönəldilib. Bütün bu addımlar son nəticədə milli iqtisadiyyatın neft sektorundan asılılığının minimallaşdırılması və özəl sektorun inkişafının sürətləndirilməsinə yönəldilib. Artıq bu gün qeyri-dövlət bölməsinin ÜDM-dəki payı 84%-ə çatıb, cari ilin sonunadək isə bu göstəricinin daha da artacağı gözlənilir.
Qeyd edim ki, Azərbaycan hesabatdakı 10 parametrdən 7-də ciddi irəliləyişə nail olub və bu çox böyük müvəffəqiyyətdir (bax cədvəl №1 – Dünya Bankı).

Cədvəl №1.

Göstəricilər	DB-2008	DB-2009
Doing Business (ümumi)	96	33
Biznesə başlama	64	13
Tikinti üçün icazələrin verilməsi	159	155
İşə qəbul və işdən azad etmə	80	15
Əmlakın qeydiyyatı	56	9
Kreditlərin alınması	26	12
İnvestorların maraqlarının qorunması	107	18
Vergilərin ödənişi	141	102
İdxal-ixrac əməliyyatları	173	174
Müqavilələrin icrasının təmin edilməsi	30	26
Biznesin bağlanması	75	81

Bununla yanaşı, hesabatın “Tikinti üçün icazələrin verilməsi” göstəricisinin daha da yaxşılaşdırılması üzrə işlər davam etdirilir. Artıq Azərbaycan hökuməti bu istiqamətdə qanunvericilik bazasının formalaşdırılması istiqamətində ciddi iş aparır və hesab edirəm ki, növbəti ilin hesabatında ölkəmizin bu parametr üzrə də əhəmiyyətli yüksəlişinin şahidi olacağıq. Belə ki, İqtisadi İnkişaf və Fövqəladə Hallar nazirlikləri birlikdə «Tikinti və yenidənqurma işlərinə icazə verilməsi və tikintisi başa çatmış obyekt və qurğuların istismara qəbul edilməsi Qaydaları»nın layihəsini hazırlayıb. Bu sənəd digər dövlət qurumları ilə razılaşdırılaraq aidiyyəti üzrə təqdim olunub. Məlumat üçün bildirim ki, bu qaydalar təsdiqini tapandan sonra respublikada tikinti işlərinə icazənin verilməsi və tikintisi başa çatmış obyekt və qurğuların istismara qəbul edilməsi prosedurlarının sayı 31-dən 12-yə enəcək, tələb olunan vaxt isə 207 gündən 124-dək azalacaq.
Bununla yanaşı, qeyd etmək istəyirəm ki, keçən il hazırlanmış hesabatda Azərbaycan biznes mühitinin əlverişliliyi üzrə 178 ölkə arasında 96-cı yeri tutanda, MDB ölkələrindən Tacikistan 153-cü, Ukrayna 139-cu, Belarus 110-cu, Rusiya 106-cı, Moldova 92-ci, Ermənistan 39-cu, Gürcüstan isə 18-ci yerdə qərarlaşmışdı. Aparılan islahatlar, görülən işlər nəticəsində Azərbaycanın «Ən islahatçı ölkə» elan edilməsi görülən işlərin ən obyektiv qiymətləndirilməsi kimi qəbul olunur. Nəticədə, Azərbaycan bir çox postsovet ölkəsini, o cümlədən Rusiya, Ukrayna, Qazaxıstan, Ermənistan və s., hətta əksər inkişaf etmiş ölkələri də geridə qoyub (bax cədvəl №2 – Dünya Bankı).
Ölkəmizin irəliləyişlərə nail olduğu parametrlərə isə «Biznesə başlama», «İşə qəbul və işdən azad etmə», «Əmlakın qeydiyyatı», «Kreditlərin alınması», «İnvestorların maraqlarının qorunması», «Vergilərin ödənişi» və «Müqavilələrin icrasının təmin edilməsi» aiddir. Reytinqdə qeydə alınmış yüksəliş tempinin (63 pillə! - APA) isə indiyədək analoqu olmayıb.

- Ayrı-ayrı parametrlər üzrə konkret hansı tədbirlərin görülməsi bu nailiyyətlərin əldə olunmasına şərait yaradıb?

- Elə başlayaq ilk parametrdən – «Biznesə başlama»dan. Bu bölmədə biznesə başlamaq üçün tələb olunan prosedurlar, vaxt və maliyyə məsrəfləri nəzərdən keçirilir. Ölkəmizdə biznesə başlamaq üçün tələb olunan prosedurların sadələşdirilməsi və onların keçməsi üçün tələb olunan müddətlərin azaldılması məqsədi ilə dövlət başçısının «Azərbaycan Respublikasında sahibkarlığın inkişafı ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında» 2007-ci il 30 aprel tarixli fərmanı ilə ölkəmizdə sahibkarlıq subyektlərinin dövlət qeydiyyatının «bir pəncərə» prinsipinə uyğun təşkili ilə bağlı təkliflərin hazırlanmasına dair Nazirlər Kabinetinə tapşırıqlar verilib. Fərmanın icrasını təmin etmək məqsədi ilə İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin təşəbbüsü ilə Ədliyyə, Vergilər, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliklərinin, Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun və Dövlət Statistika Komitəsinin nümayəndələrinin iştirakı ilə işçi qrupu yaradılıb. Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının cəlb olunmuş ekspertlərinin dəstəyi ilə bu sahədə dünya təcrübəsi öyrənilib və müvafiq təkliflər hazırlanıb. Nəticədə, Azərbaycan prezidentinin həmin ilin oktyabrın 25-də imzaladığı sərəncamla 2008-ci ilin yanvar ayının 1-dən etibarən sahibkarlıq subyektlərinin dövlət qeydiyyatında «bir pəncərə» prinsipinin tətbiqinə başlanılıb, vahid qeydiyyat orqanı kimi isə Vergilər Nazirliyi müəyyən edilib. Nəticədə, artıq Azərbaycanda biznesə başlamaq üçün 3 gün ərzində dövlət qeydiyyatından keçmək mümkündür. Eyni zamanda, bu proses çərçivəsində ümumi proseduraların sayı da xeyli azaldılıb və 13-dən 6-ya çatdırılıb. Məhz bu yeniliyin real effektidir ki, artıq cari ilin əvvəlindən ötən müddətdə Azərbaycanda hüquqi şəxs qismində qeydiyyata alınmış sahibkarlıq subyektlərinin sayı əvvəlki ilin eyni dövri ilə müqayisədə 40% artıb. Həmçinin vurğulamaq istərdim ki, «bir pəncərə» prinsipinin tətbiqinin müddətinə görə də Azərbaycan dünya lideri sayıla bilər. Belə ki, əgər əksər dövlətlərdə bu sistemin tətbiqinə orta hesabla 8-12 ay vaxt sərf olunursa, biz buna iki aya nail olduq – hazırlıq işləri faktiki olaraq ötən ilin noyabr-dekabr ayları ərzində aparılıb.
Bu sahədə görülən işlərdən əldə olunan effekt hesabına ölkəmiz «Vergilərin ödənişi» bölməsi üzrə də mövqeyini xeyli yaxşılaşdırıb. Buna əlavə olaraq vergilərin ödənilməsi sistemində aparılan sadələşdirmə, vergi inzibatçılığının gücləndirilməsi, elektron ödənişlərin tətbiqi və s. tədbirlər real bəhrəsini verib.

- Ən yüksək əhəmiyyətli irəliləyiş isə «İnvestorların maraqlarının qorunması» üzrə qeydə alınıb. Bunun əsasları nə ilə bağlıdır?

- Düzdür, bu kateqoriya üzrə Azərbaycan əvvəlki ilə nisbətən 107-ci yerdən 18-ci yerə yüksəlib. Həmin bölmədə verilmiş göstəricilər investorların maraqlarının qorunması dərəcəsini üç baxımdan əks etdirir: əməliyyatların şəffaflığı (aşkarlıq indeksinin əhatə sferası), səlahiyyətdən şəxsi məqsədlər üçün istifadəyə meyllilik (direktorun məsuliyyəti indeksinin əhatə sferası), direktorların və menecerlərin vəzifə davranışına görə təqib olunması üzrə səhmdarların imkanı (səhmdarların iddia qaldırması imkanı indeksi) və investorların maraqlarının qorunması dərəcəsi indeksi. Bu göstəricini yaxşılaşdırmaq üçün İqtisadi İnkişaf Nazirliyi Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi ilə birlikdə müvafiq təkliflər hazırlayaraq Milli Məclisə təqdim edib. Bu təkliflər əsasında cari ilin may ayında Mülki Məcəlləyə əlavə və dəyişikliklər edildi və onların əsas məqsədi hüquqi şəxsin idarəetmə orqanının etdiyi hərəkətlərə və idarəetmədə yol verə biləcəyi səhvlərə görə investor və səhmdarlar qarşısında məsuliyyətinin müəyyən olunması və açıq səhmdar cəmiyyətinə aidiyyəti olan şəxs ilə həmin cəmiyyət arasında əqdlərin, razılaşmaların bağlanılması və belə əqdlər barədə məlumatın açıqlanması qaydalarının müəyyən edilməsidir.
Qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan ən yüksək reytinqi «Əmlakın qeydiyyatı» kateqoriyası üzrə qazanıb və 56-cı yerdən 9-cu yerədək irəliləyib. Bu bölmə şirkətlərin əmlak hüquqlarının təmin edilməsinin asanlığını göstərir və burada əmlakın qeydiyyata alınması üçün mövcud proseduraların sayı, sərf olunan maliyyə xərcləri və vaxt əksini tapıb. Həmin istiqamətdə İqtisadi İnkişaf Nazirliyi tərəfindən Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestr Xidməti ilə birgə Azərbaycanda daşınmaz əmlakın qeydiyyatı sisteminin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı görülmüş işlər nəticəsində qeydiyyat üçün tələb olunan proseduralar sadələşdirilib, bu proseduralara tələb olunan müddət azaldılıb.
Bununla yanaşı, Azərbaycan Milli Bankı tərəfindən görülən işlər hesabına ölkədə kredit informasiyasına əlyetərlilik dərəcəsinin artırılması nəticəsində «Kreditlərin alınması» kateqoriyası üzrə ölkəmiz 12-ci yerdə qərarlaşıb. Bu bölmədə kreditləşmənin informasiyası bazasında şəffaflıq və buna çıxış dərəcəsi, habelə borcverənlə borcalanın hüquqlarının qorunması aspektləri göstərilib.

- Cənab nazir, növbəti illərdə tərtib olunacaq «Doing Business» hesabatlarından nə gözləyirsiniz?

- Bir daha qeyd edim ki, Azərbaycan prezidentinin müəyyənləşdirdiyi iqtisadi kursun əsasını qeyri-neft sektorunun, xüsusən də sahibkarlığın inkişafı təşkil edir. Bu istiqamətdə inamla davam etdirilən islahatlar Azərbaycanın daha böyük nailiyyətlərə imza atacağına möhkəm zəmin yaradıb. Hələ bir çox islahatlar və tədbirlər hazırlanma mərhələsindədir. Əminliklə deyə bilərəm ki, «Doing Business-2010» hesabatında da Azərbaycanın mövqeyinin daha da yaxşılaşacağının şahidi olacağıq.

Cədvəl №2.

Ölkələr	2009	2008
Singapore	1	1
New Zeland	2	2
United States	3	3
Hong Kong, China	4	4
Denmark	5	5
United Kingdom	6	6
Ireland	7	7
Canada	8	8
Australia	9	10
Norway	10	9
Iceland	11	11
Japan	12	12
Thailand	13	19
Finland	14	13
Georgia	15	21
Saudi Araba	16	24
Sweden	17	14
Bahrain	18	17
Belgium	19	16
Malaysia	20	25
Switzerland	21	15
Estonia	22	18
Korea	23	22
Mauritius	24	29
Germany	25	20
Netherlands	26	27
Austria	27	23
Lithuania	28	28
Latvia	29	26
Israel	30	30
France	31	32
South Africa	32	35
AZERBAIJAN	33	97
St. Lucia	34	33
Puerto Rico	35	31
Slovakia	36	37
Qatar	37	38
Botswana	38	52
Fiji	39	34
Chile	40	36
Hunqary	41	50
Antigua and Barbuda	42	40
Tonga	43	39
Armenia	44	41
Bulgaria	45	44
United Arab Emirates	46	54
Romania	47	47
Portugal	48	43
Spain	49	46
Luxembourg	50	45
Namibia	51	48
Kuwait	52	49
Colombia	53	66
Slovenia	54	64
Bahamas. The	55	51
Mexico	56	42
Oman	57	57
Mongolia	58	55
Turkey	59	60
Vanuatu	60	67
Taiwan, China	61	58
Peru	62	53
Jamaica	63	62
Samoa	64	56
Italy	65	59
St. Vincent and the Grenadines	66	61
St. Kitts and Nevis	67	63
Kyrgyz Republic	68	99
Maldives	69	68
Kazakhstan	70	80
Macedonia, former Yugoslav Republic of	71	79
El Salvador	72	77
Tunisia	73	81
Dominica	74	70
Czech Republic	75	65
Poland	76	72
Pakistan	77	74
Belize	78	69
Kiribati	79	75
Trinidad and Tobago	80	71
Panama	81	76
Kenya	82	78
China	83	90
Grenada	84	73
Belarus	85	115
Albania	86	135
Ghana	87	82
Brunei	88	83
Solomon Islands	89	85
Montenegro	90	84
Palau	91	88
Vietnam	92	87
Marshall Islands	93	86
Serbia	94	91
Papua New Guinea	95	89
Greece	96	106
Dominican Republlic	97	110
Yemen	98	123
Lebanon	99	98
Zambia	100	101
Jordan	101	94
Sri Lanka	102	103
Moldova	103	92
Seychelles	104	93
Guyana	105	95
Croatia	106	107
Nicaragua	107	96
Swaziland	108	100
Uruguay	109	113
Bangladesh	110	104
Uganda	111	105
Guatemala	112	116
Argentina	113	102
Egypt	114	125
Paraguay	115	108
Ethiopia	116	109
Costa Rica	117	118
Nigeria	118	114
Bosnia and Herzegovina	119	117
Russian Federation	120	112
Nepal	121	111
India	122	120
Lesotho	123	119
Bhutan	124	122
Brazil	125	126
Micronesia	126	121
Tanzania	127	124
Morocco	128	129
Indonesia	129	127
Gambia, The	130	128
West Bank and Gaza	131	132
Algeria	132	130
Honduras	133	134
Malawi	134	131
Cambodia	135	150
Ecuador	136	133
Syria	137	140
Uzbekistan	138	145
Rwanda	139	148
Phillipines	140	136
Mozambique	141	139
Iran	142	138
Cape Verde	143	137
Madagascar	144	151
Ukraine	145	144
Suriname	146	141
Sudan	147	142
Burkina Faso	148	164
Senegal	149	168
Bolivia	150	149
Gabon	151	143
Iraq	152	146
Djibouti	153	153
Haiti	154	147
Comoros	155	152
Sierra Leone	156	163
Liberia	157	167
Zimbabwe	158	154
Tajikistan	159	156
Mauritania	160	166
Cote d’lvoire	161	155
Afghanistan	162	161
Togo	163	159
Cameroon	164	158
Lao PDR	165	162
Mali	166	160
Equatorial Guinea	167	165
Angola	168	169
Benin	169	157
Timor-Leste	170	170
Guinea	171	172
Niger	172	171
Eritrea	173	173
Venezuela	174	175
Chad	175	176
Sao Tome and Principe	176	177
Burundi	177	174
Congo, Rep.	178	178
Guinea-Bissau	179	179
Central African Republic	180	180
Congo, Dem. Rep.	181	181